Skip to content
ssc.gov.vn
Thị trường chứng khoán phái sinh
Đào tạo về chứng khoán phái sinh ở Việt Nam trong giai đoạn tới
07/05/2015

Thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) là một thị trường tài chính bậc cao, phức tạp và được phát triển trên nền tảng thị trường tài sản cơ sở. Chính vì vậy, để TTCKPS đi vào hoạt động và phát triển đòi hỏi phải có quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, công phu và hết sức cẩn thận. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, điều đầu tiên phải chú trọng tới công tác đào tạo kiến thức về chứng khoán phái sinh (CKPS) và TTCKPS.

Tại Việt Nam hiện nay, hệ thống các cơ sở đào tạo kiến thức về CKPS bao gồm:

- Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán (Trung tâm NCKH&ĐTCK) thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN): Cho đến nay, Trung tâm NCKH&ĐTCK vẫn là cơ sở đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề chứng khoán duy nhất và cũng sẽ là đơn vị đầu tiên và duy nhất thực hiện đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề CKPS ở Việt Nam.

- Các cơ sở đào tạo thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý: Kiến thức về CKPS và TTCKPS nằm trong các môn học bắt buộc tại các trường thuộc khối kinh tế từ bậc cử nhân đến thạc sỹ và tiến sĩ. Đào tạo về CKPS và TTCKPS tại các cơ sở đào tạo này được lồng ghép vào chương trình đào tạo của các môn học như: Tài chính quốc tế, Thị trường tài chính và các định chế tài chính, Thị trường chứng khoán, Kinh doanh chứng khoán, Định giá các sản phẩm tài chính, Phân tích đầu tư chứng khoán, Các công cụ tài chính… Những kiến thức hết sức cơ bản về CKPS đã được đề cập tương đối đầy đủ trong chương trình học của các môn học trên.

- Các trung tâm đào tạo của các Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK), các thành viên thị trường, các hiệp hội ngành tài chính - ngân hàng, các tổ chức quốc tế trong quá trình cập nhật; chương trình bồi dưỡng kiến thức, tập huấn, đào tạo một số hoạt động của người hành nghề chứng khoán theo quy định của UBCKNN cũng có một số nội dung về CKPS và TTCKPS.

- Các cơ quan quản lý nhà nước cũng đã tổ chức một số khóa đào tạo, tập huấn về CKPS và TTCKPS cho cán bộ chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật hoặc chi tiết hóa những quy định của các văn bản luật liên quan thành những chính sách cụ thể, thi hành các biện pháp quản lý và nâng cao năng lực quản lý TTCK liên quan đến lĩnh vực CKPS và TTCKPS.

- Các cơ sở đào tạo chứng khoán độc lập, mang tính chất tư nhân, liên doanh cũng đã tổ chức một số chương trình tuyên truyền, phổ cập kiến thức về CKPS cho công chúng.

Về mặt pháp lý, năm 2008 Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 15/2008/QĐ-BTC ngày 27/3/2008 về Quy chế hành nghề chứng khoán và đến năm 2012, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 147/2012/TT-BTC về Sửa đổi, bổ sung một số điều của “Quy chế hành nghề chứng khoán” ban hành kèm theo Quyết định số 15/2008/QĐ-BTC ngày 27/3/2008 của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Các văn bản này đã quy định cụ thể về việc cấp, đổi, thu hồi và cấp lại chứng chỉ hành nghề chứng khoán cũng như chương trình đào tạo chuyên môn về chứng khoán và tổ chức thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Mặt khác, đào tạo thường xuyên cho người hành nghề chứng khoán cũng đã được quy định tại Luật Chứng khoán năm 2006 và Thông tư số 210/2012/TT-BTC (Thông tư 210) ngày 30/11/2012 hướng dẫn về thành lập và hoạt động công ty chứng khoán (CtyCK). Trong đó, Điều 38 của Thông tư 210 quy định “người hành nghề chứng khoán phải tham gia các khóa tập huấn bắt buộc về văn bản pháp luật, hệ thống giao dịch, loại chứng khoán mới do UBCKNN, SGDCK tổ chức”. Như vậy, cơ quan quản lý đã rất quan tâm đến hoạt động đào tạo về chứng khoán và TTCK, trong đó có đào tạo kiến thức cơ bản về CKPS và TTCKPS, thể hiện ở việc đào tạo người hành nghề chứng khoán, đào tạo thường xuyên và tuyên truyền phổ biến kiến thức. Sắp tới, khi triển khai kế hoạch xây dựng TTCKPS, việc đào tạo theo giáo trình chính thức về CKPS và TTCKPS của UBCKNN sẽ được thực hiện và một chứng chỉ hành nghề CKPS sẽ hiện diện ở Việt Nam.

Để nâng cao tính chuyên nghiệp, hướng tới sự bền vững của toàn thị trường, việc nâng cao chất lượng đào tạo về CKPS và TTCKPS là hết sức cần thiết. Có thể phác thảo một số hướng chính đối với công tác đào tạo về CKPS trong giai đoạn từ nay đến năm 2020 như sau:

Đào tạo về CKPS trước hết và chủ yếu phải do cơ quan quản lý nhà nước hoạch định và thực hiện

Để làm được điều này, chiến lược đào tạo về CKPS và TTCKPS cần được thực hiện với nhiều cấp độ, theo định hướng rõ ràng mà Chính phủ hướng tới. Do đó, cần có quy định pháp lý đối với công tác đào tạo về CKPS và TTCKPS, có thể căn cứ theo Đề án “Xây dựng và Phát triển TTCKPS tại Việt Nam” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kèm theo Quyết định số 366/QĐ-TTg ngày 11/3/2014 của Thủ tướng Chính phủ hoặc là xây dựng mới một loại văn bản pháp lý phù hợp. Điều này cũng là cần thiết khi Việt Nam đang hướng tới việc xây dựng Luật Chứng khoán “thế hệ hai” sau năm 2017.

Đối tượng đào tạo về TTCKPS: tập trung vào các nhà đầu tư có tổ chức, nhà đầu tư chuyên nghiệp khi đào tạo và cấp giấy phép hành nghề; cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là các cán bộ, công chức, viên chức thực hiện các công việc chuyên môn hoặc có liên quan đến CKPS và TTCKPS; tuyên truyền, phổ cập kiến thức đối với công chúng.

Về các loại chứng chỉ/giấy phép

Cho dù đào tạo ở cấp độ nào, để hành nghề CKPS, học viên vẫn phải tham gia thi cấp chứng chỉ hành nghề tại Trung tâm NCKH&ĐTCK. Chứng chỉ này có 2 thang bậc: (1) Ba chứng chỉ hành nghề đối với chứng khoán cơ sở mà Trung tâm NCKH&ĐTCK đang thực hiện (Bảng 1); (2) Các chứng chỉ chuyên môn về CKPS. Trong mỗi loại chứng chỉ này lại có những môn học cụ thể riêng biệt được UBCKNN - Bộ Tài chính phê duyệt. Trên cơ sở đó, các đơn vị đào tạo đăng ký/hoặc được công nhận/hoặc được ủy quyền thực hiện đào tạo.

Trong khoảng 5 năm tới có thể chưa phân loại chứng chỉ hành nghề CKPS riêng cho từng vị trí công tác như môi giới, tư vấn, phân tích, quản lý tài sản… mà có thể có một (01) chứng chỉ chung về hành nghề CKPS. Sau đó, tùy theo sự phát triển của thị trường và mức độ hội nhập trong lĩnh vực chứng khoán mà áp dụng nhiều loại chứng chỉ chuyên sâu.

Các chứng chỉ này được cấp không thời hạn, song chỉ có giá trị sử dụng khi người được cấp chứng chỉ đang làm việc tại vị trí chuyên môn của một CtyCK, công ty quản lý quỹ (CtyQLQ), công ty đầu tư chứng khoán và được công ty đó báo cáo với UBCKNN.

Về nội dung đào tạo

Hoạt động đào tạo về CKPS và TTCKPS thực hiện theo giáo trình và nội dung đào tạo (các chuyên đề) do UBCKNN quy định. Trong tương lai không xa, nội dung đào tạo được đa dạng hóa tùy theo các chứng chỉ hành nghề theo thông lệ quốc tế. Hiện nay, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) chưa đặt ra các tiêu chuẩn chung về người hành nghề chứng khoán, nhưng UBCKNN nên sớm chủ trì xây dựng bộ tiêu chuẩn người hành nghề chứng khoán nói chung và CKPS nói riêng, bao gồm tiêu chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ, quy tắc hành nghề, chuẩn mực chung về đạo đức nghề nghiệp. Riêng các tiêu chí cụ thể về đạo đức nghề nghiệp (quy tắc ứng xử), UBCKNN có thể giao cho các tổ chức tự quản để thực hiện một cách chi tiết hơn cho phù hợp với mục đích và sứ mệnh của mình.

i) Đối với đào tạo cấp phép hành nghề về CKPS

+ Kiến thức chung về chứng khoán: gồm kiến thức cơ bản ở bậc cử nhân thuộc khối kinh tế và 7 chứng chỉ chuyên môn chứng khoán do Trung tâm NCKH&ĐTCK đào tạo.

+ Đào tạo chuyên sâu về CKPS: Kinh nghiệm đào tạo của một số nước và vùng lãnh thổ (Đài Loan, Úc, Malaysia…) cho thấy, UBCKNN mà trực tiếp là Trung tâm NCKH&ĐTCK có thể quan tâm tới một số chuyên đề sau: Luật pháp về CKPS và TTCKPS; Thị trường tài chính; Quyền chọn và hợp đồng tương lai; Quản lý đầu tư và tài chính doanh nghiệp; Quản lý quỹ và tài sản; Các yếu tố cơ bản về cưỡng chế thực thi; Dịch vụ tư vấn đầu tư CKPS; Thị trường phái sinh OTC (thị trường phái sinh phi tập trung)/Kinh doanh giao dịch cổ phiếu OTC; Quản trị rủi ro đối với CKPS; Lý thuyết và thực hành giao dịch CKPS; Giám sát giao dịch CKPS… Tùy theo thực tế phát triển của TTCK mà cơ quan quản lý thị trường lựa chọn và quyết định về số lượng chuyên đề trong quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình đào tạo về CKPS và TTCKPS.

+ Đào tạo bổ trợ: số lượng chuyên đề do cơ quan quản lý nhà nước lựa chọn tùy theo thực tế phát triển của thị trường, ví dụ như các chuyên đề về Kinh tế học; Các vấn đề cơ bản về định mức tín nhiệm; Các vấn đề cơ bản về tài chính công ty; Các vấn đề cơ bản về quản lý tài sản; Tài chính học hành vi; Tâm lý học; Xã hội học; Các kỹ năng mềm (thuyết trình, xử lý tình huống, Kỹ năng giao tiếp); Đạo đức nghề nghiệp…

+ Thi/kiểm tra: Tất cả các chứng chỉ chuyên môn đều phải được thực hiện thi/kiểm tra trên máy tính riêng biệt và độc lập. Trung tâm NCKH&ĐTCK làm đầu mối trong việc soạn thảo/phê duyệt đề thi/kiểm tra; mức lệ phí tương ứng, số lượng đề thi/môn; thời gian thi, tài liệu học tập và ôn thi… Về vấn đề này, kinh nghiệm của một số quốc gia và vùng lãnh thổ như Malaysia, Đài Loan, Thái Lan, Australia… rất đáng để Việt Nam chú ý tham khảo và áp dụng.

Yêu cầu về kiến thức đối với người hành nghề CKPS = Các kiến thức chung + Kiến thức chuyên ngành + Các yêu cầu kỹ năng + Sự miễn giảm1

ii) Đào tạo thường xuyên đối với người hành nghề CKPS: Để thực hiện hoạt động này, cần quan tâm các nội dung sau:

- Các vấn đề về pháp lý: Cập nhật các văn bản pháp quy; Kinh tế học và thị trường vốn; Phân tích chứng khoán…

- Đào tạo về yếu tố công ty: đầu tư tài chính, quản trị rủi ro, thực hành kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ chứng khoán mới, chiến lược kinh doanh, các kiến thức về lập kế hoạch tài chính…

Hình thức thực hiện thông qua các hoạt động như tham gia khóa học, họp chuyên đề, hội thảo, hội nghị, viết bài tham gia các hội nghị/xuất bản… Đơn vị tổ chức các hoạt động này phải do cơ quan quản lý nhà nước quy định theo lịch biểu cụ thể, công khai về nội dung, thời gian, mức phí, các hình thức cụ thể, chấm điểm, giấy chứng nhận học tập…

Tuyên truyền, phổ cập kiến thức về chứng khoán và TTCK

Với TTCK cận biên (Frontier Market) trong một đất nước hơn 90 triệu dân như Việt Nam hiện nay, đây là mảng công việc lâu dài, thường xuyên và kiên trì nhằm trang bị kiến thức cơ bản cũng như nâng cao trình độ cho công chúng nhà đầu tư về chứng khoán và TTCK và trong thời gian tới là kiến thức về CKPS và TTCKPS. Nội dung đào tạo tập trung vào các chuyên đề như Tổng quan về CKPS và TTCKPS; Tài chính hành vi; Kỹ thuật phân tích chứng khoán; Phổ biến nội dung các quy định pháp lý về CKPS và TTCKPS…

Hình thức đào tạo/giáo dục kiến thức chứng khoán

Có 3 mức độ đào tạo:

- Đào tạo người hành nghề chứng khoán: Đây là hoạt động chủ yếu trong chương trình đào tạo nhân lực cho ngành chứng khoán, thực hiện chủ yếu tại Trung tâm NCKH&ĐTCK qua sự hợp tác với các tổ chức quốc tế như Cơ quan Hợp tác và Phát triển Kinh tế Thụy Sĩ (SECO), Công ty Tài chính Quốc tế (IFC), hãng thông tấn Bloomberg… các hiệp hội chứng khoán như Hiệp hội Các nhà phân tích chứng khoán châu Á (ASAF), Hiệp hội Đầu tư và chứng khoán châu Á (ASIF), Hiệp hội Các nhà phân tích đầu tư quốc tế được chứng nhận (ACIIA)… hoặc hợp tác với các viện/học viện chứng khoán của Đài Loan, Thái Lan, Malaysia… Học viên nộp lệ phí theo quy định của UBCKNN. UBCKNN cũng đặt mục tiêu trong tương lai sẽ thí điểm và mở rộng thực hiện đào tạo bằng tiếng Anh cho người hành nghề chứng khoán tại Việt Nam.

- Đào tạo cho cán bộ quản lý nhà nước về TTCKPS tại UBCKNN, Bộ Tài chính và một số Bộ, ngành khác có liên quan như Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam… Trong quá trình công tác, các cán bộ, công chức của các Bộ, ngành nêu trên cần được nâng cao trình độ, cập nhật kiến thức về CKPS và TTCKPS để có thể đáp ứng được yêu cầu công tác. Đây là công việc của các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các Bộ, ngành, của Trung tâm NCKH&ĐTCK và phải được thực hiện thường xuyên. Kinh phí chủ yếu là từ nguồn ngân sách nhà nước.

- Tuyên truyền, phổ cập kiến thức về chứng khoán và TTCK, trong đó có TTCKPS: Đây là công việc chủ yếu của Trung tâm NCKH&ĐTCK được UBCKNN giao nhiệm vụ thực hiện hàng năm dưới nhiều hình thức như phối hợp với các cơ quan truyền thông đại chúng như đài truyền hình, đài phát thanh để tổ chức các chuyên đề, bản tin về chứng khoán và TTCK, hoặc tổ chức các hội thảo, hội nghị hay xuất bản các ấn phẩm phổ biến kiến thức về chứng khoán và TTCK, trong đó có TTCKPS… Ngược lại, hoạt động này cũng nhận được sự quan tâm của nhiều phía từ các cơ quan thông tấn, báo chí, các viện nghiên cứu, các cơ sở đào tạo thuộc các Bộ, ngành khác dưới nhiều hình thức. Kinh phí chủ yếu là từ nguồn xã hội hóa và từ Ngân sách Nhà nước. Có thể mở rộng hoạt động của SGDCK đối với các thành viên thị trường khi cùng học tập, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, tổ chức hội thảo, sinh hoạt chuyên đề, phổ biến, trao đổi về các quy định pháp lý…

- Tại các trường đại học: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa với các cựu sinh viên, các giám đốc điều hành (CEO) ở các CtyCK, CtyQLQ thông qua các Câu lạc bộ chứng khoán; hoạt động đào tạo qua kinh doanh ảo trên phần mềm mặc định. Trong các chương trình đào tạo liên kết quốc tế, nội dung về CKPS trên các thị trường tài chính thường có một thời lượng nhất định. Kinh phí hoạt động cho các hoạt động ngoại khóa là của các cơ sở đào tạo và từ các doanh nghiệp.

Bên cạnh hình thức đào tạo/tuyên truyền trực tiếp, hình thức đào tạo từ xa/trực tuyến rất nên được UBCKNN áp dụng để tiết kiệm chi phí, mở rộng phạm vi và số lượng người học. Hiện nay, việc trang bị hệ thống máy tính và công nghệ thông tin của các thành viên thị trường, các cơ sở đào tạo… khá tốt, có thể tiếp nhận và sử dụng hình thức đào tạo này.

Về giảng viên

Giảng viên tham gia đào tạo hành nghề về CKPS và TTCKPS trong thời gian đầu có thể là các chuyên gia nước ngoài do UBCKNN mời giảng hoặc các chuyên gia trong nước đã được đào tạo qua các khóa học, tập huấn ở nước ngoài. Đội ngũ giáo viên và giảng viên kiêm nhiệm trẻ, những người am hiểu và có trình độ chuyên môn sâu về CKPS và TTCKPS hiện đang công tác tại Trung tâm NCKH&ĐTCK hoặc các đơn vị chuyên môn thuộc UBCKNN và đã từng được đào tạo qua các khóa đào tạo cho giảng viên của các chuyên gia nước ngoài về lĩnh vực này (các khóa đào tạo giảng viên TOT - Training of trainer) sẽ là người truyền đạt tiếp theo đối với người hành nghề chứng khoán. Cần hết sức coi trọng đội ngũ các giáo viên và giảng viên kiêm nhiệm trẻ, trước hết về kiến thức, ngoại ngữ, phương pháp sư phạm và sau đó là tập huấn thường xuyên cho đội ngũ này.

- Đối với việc đào tạo tại các cơ sở đào tạo: giảng viên chủ yếu là giảng viên của các trường đại học, các cơ sở đào tạo và giảng viên thỉnh giảng.

- Đối với việc tuyên truyền kiến thức thông qua tổ chức các hội thảo, tập huấn: tùy theo quy mô của hội thảo hoặc chương trình tập huấn mà đơn vị tổ chức mời các chuyên gia nước ngoài hay giảng viên trong nước, nhưng phần lớn diễn giả thường là các chuyên gia ở cơ quan quản lý nhà nước trong nước và các chuyên gia thuộc các tổ chức nước ngoài.

  Tất cả những nội dung trên đều được thể hiện qua Đề án đào tạo và tuyên truyền về CKPS và TTCKPS do UBCKNN soạn thảo và trình Bộ Tài chính phê duyệt để triển khai thực hiện.

(UBCKNN)

Các tin khác