Skip to content
ssc.gov.vn
Thị trường chứng khoán phái sinh
Chuẩn bị cho thị trường phái sinh - Ý kiến từ các thành viên
20/01/2015

Trong một cuộc hội thảo gần đây về thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) được tổ chức tại Hà Nội, TSKH. Nguyễn Thành Long - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng: “Chứng khoán phái sinh (CKPS) là công cụ phòng ngừa rủi ro, tuy nhiên ranh giới giữa phòng ngừa rủi ro và đầu cơ rất mong manh...…”. Đồng quan điểm này, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực - Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cũng chia sẻ: “Bản thân các công cụ phái sinh không sinh ra rủi ro mà chúng chỉ đóng vai trò là kênh phân phối và sàng lọc rủi ro, nhưng nếu sử dụng chúng không đúng cách thì có thể làm xuất hiện những rủi ro tiềm ẩn”. Vì vậy, bên cạnh công tác chuẩn bị về khung pháp lý, hệ thống công nghệ... của cơ quan quản lý thì bản thân các thành viên thị trường cũng đã và đang chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt để sẵn sàng tham gia TTCKPS nhằm phát huy tối đa những mặt tích cực đồng thời hạn chế những tác động không mong muốn của các sản phẩm phái sinh khi thị trường này chính thức được triển khai tại Việt Nam trong thời gian tới.

CHUẨN BỊ NGUỒN LỰC CON NGƯỜI LÀ ƯU TIÊN HÀNG ĐẦU

Ông Nguyễn Khắc Hải - Phó Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ SSI (SSIAM)

Sự ra đời của TTCKPS sẽ mở ra cơ hội cho các thành viên thị trường trong việc cung cấp sản phẩm dịch vụ đa dạng, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của nhà đầu tư. Đối với công ty quản lý quỹ (CtyQLQ), Nghị định 42/2015/NĐ-CP ngày 05/5/2015 của Chính phủ quy định về chứng khoán phái sinh (CKPS) và TTCKPS và dự thảo thông tư hướng dẫn nghị định này quy định CtyQLQ được thực hiện các hoạt động: i) Tư vấn đầu tư CKPS; ii) Đầu tư CKPS từ nguồn vốn ủy thác, vốn của quỹ đầu tư hoặc công ty đầu tư chứng khoán (CtyĐTCK) trong trường hợp hợp đồng quản lý danh mục đầu tư, điều lệ quỹ đầu tư hoặc CtyĐTCK có điều khoản cho phép sử dụng nguồn vốn này để đầu tư CKPS.

Các sản phẩm CKPS ra đời sẽ đáp ứng tốt nhu cầu phòng ngừa rủi ro đối với các danh mục ủy thác và các quỹ đầu tư do CtyQLQ quản lý, đồng thời cũng tạo thêm các cơ hội gia tăng lợi nhuận cho khách hàng ủy thác và các nhà đầu tư của quỹ khi áp dụng các chiến lược đầu cơ khi thị trường đi lên hoặc điều chỉnh đi xuống.

CKPS là sản phẩm phức tạp, chứa đựng nhiều rủi ro và đặc biệt là còn rất mới ở thị trường Việt Nam, do đó đòi hỏi CtyQLQ phải có năng lực chuyên sâu từ cơ sở hạ tầng, đội ngũ nhân sự có kiến thức và kinh nghiệm đến hệ thống quản lý rủi ro để có thể triển khai và áp dụng một cách an toàn, có hiệu quả các sản phẩm, nghiệp vụ CKPS.

Đối với SSIAM, chuẩn bị nguồn lực con người luôn là ưu tiên hàng đầu. Chúng tôi khuyến khích đội ngũ nhân viên trau dồi kiến thức về CKPS cũng như tạo điều kiện đào tạo cho đội ngũ này để nâng cao trình độ. Chúng tôi cũng đã tiến hành nghiên cứu, tìm ra những giải pháp khả thi để triển khai các nghiệp vụ, sản phẩm mới áp dụng công cụ phái sinh ngay khi TTCKPS chính thức đi vào hoạt động. Chúng tôi cũng không ngừng kiếm tìm nguồn nhân lực mới nhằm đảm bảo số lượng và gia tăng chất lượng nhân sự.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng các quy định đối với tổ chức kinh doanh CKPS như quy định về vốn chủ sở hữu, vốn điều lệ, công ty hoạt động có lãi trong nhiều năm liên tục, trích lập đầy đủ các khoản dự phòng và luôn đảm bảo tỷ lệ vốn khả dụng theo yêu cầu.

Về mặt sản phẩm, SSIAM đã và đang tiếp tục nghiên cứu để triển khai áp dụng các chiến lược giao dịch hợp đồng tương lai (HĐTL) của trái phiếu và chỉ số cổ phiếu như chiến lược phòng vệ vị thế mua, phòng vệ vị thế bán, phòng vệ chéo, chiến lược đầu cơ chỉ số lên, đầu cơ chỉ số xuống, chiến lược giao dịch chênh lệch giá khi phát sinh cơ hội trên thị trường. Việc sớm nghiên cứu triển khai áp dụng các chiến lược giao dịch HĐTL sẽ giúp SSIAM chủ động trong việc triển khai các nghiệp vụ mới như nghiệp vụ tư vấn đầu tư CKPS, cho ra đời các sản phẩm ủy thác và các sản phẩm quỹ mới với các chiến lược đầu tư đa dạng và linh hoạt hơn. Song song với việc phát triển sản phẩm mới, chúng tôi cũng rất chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro trong đầu tư CKPS.

Nhìn chung, TTCK phái sinh ra đời sẽ tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức đối với các CtyQLQ và các nhà đầu tư. Chúng tôi hiểu rằng việc chuẩn bị năng lực cho các sản phẩm mới trong tương lai phải được tiến hành một cách liên tục. Bản thân các nhà đầu tư cũng phải có kiến thức về sản phẩm này mới có thể tham gia thị trường tích cực và cùng với các nhà cung cấp dịch vụ đẩy thị trường lên một tầm cao mới.

CẦN CHUẨN BỊ KỸ CÁC ĐIỀU KIỆN CHO THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH

Ông Cấn Văn Lực - Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, TTPS có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế. Đây là giải pháp hiệu quả thay thế các giao dịch thị trường tiền mặt và góp phần phân bổ nguồn lực, nguồn vốn và là công cụ quản lý rủi ro, nhất là rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất, rủi ro vỡ nợ tín dụng, rủi ro giá chứng khoán… Bên cạnh đó, TTCKPS khi đi vào hoạt động sẽ giúp nhà đầu tư đa dạng hóa danh mục đầu tư, đồng thời việc sử dụng các công cụ phái sinh sẽ giúp nhà đầu tư phân tán và phòng ngừa được rủi ro khi đầu tư vào TTCK. Điểm đáng chú ý là bản thân các công cụ phái sinh không sinh ra rủi ro mà chúng chỉ đóng vai trò là kênh phân phối và sàng lọc rủi ro, nhưng nếu sử dụng chúng không đúng cách thì có thể làm xuất hiện những rủi ro tiềm ẩn như rất dễ trở thành công cụ đầu cơ thao túng thị trường (đặc biệt là đối với những thị trường đang ở giai đoạn đầu phát triển, khuôn khổ pháp lý chưa được hoàn thiện), hoặc gây ra rủi ro tín dụng, hoặc có thể trở thành công cụ để làm sai lệch thông tin trên báo cáo tài chính. Các công cụ phái sinh một mặt giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro, cố định chi phí tài chính; nhưng mặt khác làm giảm đi các khoản lãi tiềm năng nếu nhà đầu tư thiếu hiểu biết, thiếu kinh nghiệm và không nhận định đúng về diễn biến thị trường.

Để TTCKPS được triển khai trong thời gian tới, ngoài các điều kiện về kinh tế vĩ mô phát triển ổn định, thị trường tài chính - tiền tệ phát triển đồng bộ, tôi cho rằng cần phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về khung pháp lý, hạ tầng công nghệ, thành viên thị trường, đội ngũ nhân lực chất lượng cao…

Về mặt pháp lý: Cần hoàn thiện khung pháp lý đối với thị trường tài chính nói chung và thị trường, sản phẩm phái sinh nói riêng, tạo nên những rào chắn cần thiết bảo vệ sự lành mạnh của thị trường; có chế tài xử phạt đủ mạnh đối với vi phạm khi cung cấp, giao dịch sản phẩm phái sinh…

Về hạ tầng công nghệ: Cần đảm bảo hạ tầng công nghệ giao dịch, thanh toán bù trừ hiện đại vì công nghệ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình cung cấp, xử lý thông tin để ra quyết định, ảnh hưởng đến kết quả tính toán và quá trình thanh toán, cũng như quá trình kiểm soát rủi ro.

Về các thành viên tham gia thị trường: Cần có cơ chế và các công cụ để đánh giá và quản lý rủi ro hiện tại. Các thành viên tham gia thị trường, nhất là các trung gian tài chính như CtyCK phải đáp ứng các tiêu chuẩn rất cao về vốn, công nghệ, QTRR, minh bạch thông tin…

Mặt khác, TTCKPS cũng đòi hỏi các nhà đầu tư phải có kiến thức chuyên môn và khả năng phân tích thị trường tốt. Riêng với BIDV, tôi luôn mong muốn và cũng đã tư vấn cho Ban Lãnh đạo chú trọng phát triển đội ngũ nhân lực có chất lượng tốt để phục vụ cho TTPS với các hệ thống công nghệ tân tiến. Vì vậy, đội ngũ nhân lực trực tiếp tham gia mảng phái sinh cần phải được đào tạo bài bản.

Về hàng hóa trên TTCKPS: Tại Việt Nam, các công cụ phái sinh đã manh nha hình thành và xuất hiện cách đây hơn 10 năm, chẳng hạn như giao dịch kỳ hạn xuất hiện với tư cách là công cụ tài chính phái sinh đầu tiên ở Việt Nam theo Quyết định số 65/1999/QĐ-NHNN1, hay như giao dịch hoán đổi theo Quyết định số 430/QĐ-NHNN2 (sau này là Quyết định số 893/2001/QĐ-NHNN3). Tuy nhiên, cho đến nay, các công cụ phái sinh trên vẫn chưa phát triển mạnh. Vì vậy, trong thời gian tới, cần phải chuẩn bị nhiều hàng hóa có chất lượng tốt cho TTCKPS nhằm thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Các sản phẩm hàng hóa trên TTPS phải phát triển theo lộ trình từ đơn giản đến phức tạp, phù hợp với trình độ, nền tảng công nghệ và đáp ứng nhu cầu của các thành viên tham gia thị trường.

HSC SẴN SÀNG THAM GIA THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH

Ông Trịnh Hoài Giang - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Tp. HCM (HSC)

Thị trường giao dịch các HĐTL chỉ số cổ phiếu và HĐTL trái phiếu là phổ biến trên thế giới và đã được chuẩn hóa. Cách thức vận hành của các thị trường này ở hầu hết các nước trên thế giới khá giống nhau. Do đó, chúng tôi đã nghiên cứu một số bản báo cáo của các Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK) và Trung tâm Thanh toán Bù trừ (CCP) của một số nước để hình dung được bức tranh tổng quát và cách thức vận hành của TTCKPS.

Chúng tôi coi việc thành lập một CtyCK phái sinh như việc xây dựng một thực thể mới bên cạnh CtyCK hiện tại, giống như việc xây dựng một tòa nhà làm văn phòng với đủ cấu phần quan trọng, trong đó việc quản trị cần được tách biệt ra khỏi việc quản lý. Hiện nay, chúng tôi đã có sự chuẩn bị đầy đủ về nhân sự, về tư cách thành viên, hệ thống giao dịch, quy trình nghiệp vụ… để sẵn sàng tham gia đầy đủ vào thị trường này. Cụ thể:

Về tư cách thành viên: Theo quy định, thành viên giao dịch phái sinh cần vốn điều lệ là 600 tỷ đồng đối với hoạt động tự doanh, 800 tỷ đồng đối với hoạt động môi giới. Soi vào các yêu cầu trên thì HSC hiện đã đủ điều kiện. Bên cạnh đó, với quy định về tỷ lệ an toàn vốn khả dụng cần duy trì trên 250% thì tỷ lệ này của công ty chúng tôi là 850%.

Ngoài tự doanh và môi giới, HSC cũng có thể đăng ký làm thành viên tạo lập thị trường (market maker) cho HĐTL chỉ số (index futures). Hiện nay chúng tôi đã thực hiện vai trò này với quỹ E1VFVN30 và là market maker chính thức đầu tiên của TTCK Việt Nam. Ngoài ra, HSC cũng đã đủ điều kiện để trở thành thành viên thanh toán bù trừ trực tiếp và thành viên thanh toán bù trừ chung (theo quy định, thành viên bù trừ trực tiếp cần vốn điều lệ 800 tỷ đồng, thành viên thanh toán bù trừ chung cần vốn điều lệ 1.200 tỷ đồng).

Về hệ thống giao dịch: Về phần nội bộ (Back-End Systems), hệ thống giao dịch phái sinh sẽ hoàn toàn tách biệt với hệ thống cơ sở hiện tại. Về giao diện với khách hàng (Front-End Systems), các hệ thống cần được kết nối với nhau vì sự tiện lợi cho người sử dụng. Hiện nay, HSC đã có cả hệ thống nội bộ và hệ thống giao diện với khách hàng cho thị trường cơ sở (cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, ETF) và cho thị trường G-Bond (E-BTS). Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ phát triển hệ thống Front và Back Office cho phái sinh và sẽ tích hợp với hệ thống hiện tại.

Về quy trình nghiệp vụ: Khác với hiện tại là nhà đầu tư chỉ có một tài khoản duy nhất mở tại một CtyCK, sau này trên một hệ thống đầy đủ, một nhà đầu tư tham gia TTCKPS sẽ có nhiều tài khoản, mỗi tài khoản hoạt động theo quy định riêng, bao gồm: tài khoản tiền mặt (cash account), tài khoản vay ký quỹ (margin account), tài khoản giao dịch trong ngày (day trading account) và tài khoản phái sinh (derivatives account).

Theo đó, các quy trình nghiệp vụ (business processes) sẽ bao gồm hai nhóm: i) Nhóm quy trình tuân thủ của CtyCK để đảm bảo tư cách thành viên giao dịch, bù trừ, và thanh toán; ii) Nhóm quy trình nội bộ bao gồm nhưng không giới hạn trong việc mở tài khoản, đăng ký dịch vụ, đặt lệnh, tính toán và yêu cầu ký quỹ, chuyển tiền giữa các tài khoản, chuyển tiền qua ngân hàng và thanh toán. Yếu tố quan trọng trong nhóm này chính là quy trình quản lý ký quỹ của khách hàng và quản trị rủi ro khi đặt lệnh môi giới và tự doanh.

Tuy nhiên, để chuẩn bị được một hệ thống bao gồm nhân sự, quy trình, và hệ thống giao dịch được đưa vào vận hành trên TTCKPS như trên, chúng tôi cần nhận được những hướng dẫn chi tiết từ các SGDCK và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) đối với: i) Hệ thống tài khoản của nhà đầu tư, của CtyCK, và cách thức quản lý; ii) Các quy trình chuyển lệnh, xác nhận kết quả giao dịch, bù trừ, và thanh toán; iii) Các quy định của SGDCK và CCP về các quy định vận hành; iv) Đặc tả kỹ thuật để kết nối giữa hệ thống của SGDCK và hệ thống giao dịch với khách hàng (Front-Office) của CtyCK. Và cuối cùng, chúng tôi cần thời gian để thực hiện tích hợp và cho chạy thử (test) hệ thống để sẵn sàng tham gia TTCKPS khi thị trường này chính thức vận hành.

(Lược ghi từ Hội thảo Vận hành TTCKPS tại Việt Nam do UBCKNN phối hợp với BIDV và Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán - VIASM tổ chức)

Các tin khác