Skip to content
ssc.gov.vn
Kỷ niệm 4 năm thị trường chứng khoán phái sinh
Thị trường chứng khoán phái sinh thể hiện rõ vai trò phòng vệ rủi ro
274
15/08/2021

Kể từ ngày 10/8/2017 khi thị trường chứng khoán (TTCK) phái sinh chính thức khai trương hoạt động trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho đến ngày 06/8/2021 - phiên giao dịch thứ 1.000, TTCK phái sinh Việt Nam đã có những bước tăng trưởng vượt bậc: từ sản phẩm Hợp đồng tương lai (HĐTL) chỉ số cổ phiếu (VN30), đến nay thị trường đã có thêm sản phẩm HĐTL trái phiếu chính phủ (TPCP) kỳ hạn 5 năm và HĐTL TPCP kỳ hạn 10 năm; đặc biệt, thị trường đã đạt kỷ lục giao dịch 403.266 hợp đồng vào ngày 12/7/2021; số lượng tài khoản giao dịch phái sinh liên tục gia tăng, tính đến phiên giao dịch thứ 1.000, đã có 423.639 tài khoản được mở, tăng gấp 24,75 lần so với cuối năm 2017.

 

Ấn tượng TTCK phái sinh Việt Nam sau 1.000 phiên giao dịch

Sau 4 năm khai trương, TTCK phái sinh đã có sự phát triển vượt các kỳ vọng đặt ra, thể hiện rõ vai trò là công cụ phòng ngừa rủi ro, góp phần ổn định dòng vốn đầu tư trên TTCK cơ sở. Với 2 dòng sản phẩm chính đó là: HĐTL trên chỉ số cổ phiếu (HĐTL VN30) và HĐTL trên trái phiếu chính phủ (HĐTL TPCP kỳ hạn 5 năm và kỳ hạn 10 năm), TTCK phái sinh luôn thu hút sự quan tâm lớn của các nhà đầu tư trên thị trường. Số lượng tài khoản giao dịch phái sinh liên tục gia tăng, tại phiên giao dịch thứ 1.000, đã có 423.639 tài khoản giao dịch phái sinh của các nhà đầu tư được mở, tăng gấp 24,75 lần so với cuối năm 2017. Các công ty chứng khoán (CTCK) cũng nỗ lực đáp ứng các yêu cầu về vốn và hạ tầng công nghệ để có thể trở thành thành viên giao dịch trên TTCK phái sinh. Tính đến ngày 06/8/2021, đã có 23 CTCK là thành viên giao dịch trên TTCK phái sinh so với 7 CTCK thành viên khi mới khai trương thị trường.

Sự quan tâm ngày một lớn của các nhà đầu tư đối với TTCK phái sinh đã giúp thị trường trở thành một kênh đầu tư hiệu quả cho các nhà đầu tư tham gia thị trường. Theo số liệu thống kê của HNX, trong thời gian qua, khối lượng hợp đồng mở (OI) toàn thị trường luôn được duy trì tăng ổn định qua các năm. TTCK phái sinh lúc khai trương chỉ với OI là 202 hợp đồng, nhưng đến ngày 31/12/2020, OI đạt 40.339 hợp đồng. Tính đến cuối phiên giao dịch thứ 1.000, OI toàn thị trường đạt 37.614 hợp đồng, gấp 4,7 lần so với cuối năm 2017. Trước đó, mức OI kỷ lục lên tới 61.090 hợp đồng vào ngày 14/1/2021 đã chứng minh cho sự quan tâm vượt trội của nhà đầu tư đối với TTCK phái sinh chỉ sau 4 năm hoạt động.

Các sản phẩm trên TTCK phái sinh từng bước được bổ sung, đa dạng hóa. Hiện nay, sản phẩm HĐTL VN30 có thanh khoản cao và ổn định nhất trên TTCK phái sinh trong nước, đặc biệt là trước những diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19, TTCK đã có nhiều phiên biến động mạnh. KLGD bình quân HĐTL VN30 đạt 158.390 hợp đồng/phiên trong năm 2020, chiếm 99,99% giao dịch phái sinh trên thị trường. Trong 7 tháng đầu năm 2021, thị trường tiếp tục phát triển cả về quy mô và thanh khoản, sản phẩm HĐTL VN30 tiếp tục lập kỷ lục mới với 403.266 hợp đồng được giao dịch tại phiên giao dịch ngày 12/7/2021. Thống kê giao dịch tháng của HĐTL VN30 cho thấy xu hướng phát triển tương đối ổn định của sản phẩm này trong 1.000 phiên giao dịch.

So với HĐTL trên chỉ số VN30, dòng sản phẩm HĐTL trên TPCP chưa có thanh khoản cao, do còn tồn tại một số hạn chế nhất định gây trở ngại cho sự tham gia của các ngân hàng thương mại (NHTM) vốn được xem là đối tượng đầu tư quan trọng nhất mà dòng sản phẩm này hướng tới. Sản phẩm HĐTL TPCP kỳ hạn 5 năm được đưa vào giao dịch ngày 4/7/2019 và ngày 28/6/2021, HNX chính thức khai trương sản phẩm HĐTL TPCP kỳ hạn 10 năm. Việc TTCK phái sinh có thêm sản phẩm mới đã góp phần làm đa dạng hóa sản phẩm phái sinh trên thị trường và đáp ứng sát hơn nhu cầu phòng vệ trên thị trường TPCP cơ sở. KLGD của HĐTL TPCP kỳ hạn 10 năm tính đến hết ngày 06/8/2021 đạt 1.123 hợp đồng, OI là 149 hợp đồng. Mức giao dịch này tuy chưa cao nhưng cũng là tín hiệu tốt cho thị trường sau một thời gian thiếu vắng giao dịch với HĐTL trên TPCP. Trong dài hạn, HĐTL TPCP vẫn được các chuyên gia kỳ vọng sẽ trở thành công cụ phòng ngừa rủi ro lãi suất hiệu quả đầu tiên cho các NHTM trên thị trường TPCP.

 

Nền tảng quan trọng đã được hình thành

Có thể thấy, sự ra đời của TTCK phái sinh với một hệ thống cơ sở pháp lý được xây dựng chặt chẽ từ Luật Chứng khoán, Nghị định của Chính phủ về TTCK phái sinh, Thông tư của Bộ Tài chính và các Quy chế, Quy trình hướng dẫn tại các đơn vị vận hành thị trường là HNX và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) đã và đang đặt những nền móng quan trọng, tạo đà cho việc củng cố và hoàn thiện hơn nữa cơ sở pháp lý cho thị trường về dài hạn.

Mặt khác, hoạt động vận hành hệ thống (giao dịch, bù trừ, thanh toán), công bố thông tin, giám sát (thị trường phái sinh và liên thị trường) đã diễn ra hiệu quả và thông suốt. Khái niệm về sản phẩm phái sinh và cách thức ký quỹ, giao dịch, thanh toán phái sinh giờ đây đã không còn quá xa lạ với công chúng đầu tư trên thị trường. Nói một cách khác, nhà đầu tư đã quen với cơ chế vận hành của TTCK phái sinh, đặc biệt cơ chế bù trừ đối tác trung tâm (CCP), vốn rất khác biệt với thị trường cơ sở.

Cho tới nay, TTCK phái sinh Việt Nam ngày càng nhận được sự quan tâm mạnh mẽ của công chúng đầu tư, giới nghiên cứu, cơ quan truyền thông trong nước và thế giới.

Theo lãnh đạo HNX, năm 2019 - 2020, nhiều CTCK, quỹ đầu tư, ngân hàng đến từ Hồng Kông, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan đã đề xuất các hình thức xúc tiến đầu tư cho sản phẩm HĐTL VN30. Hiện HNX đang trình Bộ Tài chính cho phép thực hiện các thủ tục để HĐTL VN30 sớm được cơ quan nước sở tại cho phép các công ty môi giới được giới thiệu rộng rãi sản phẩm này tới cộng đồng các nhà đầu tư tại Đài Loan.

Trên đà hội nhập toàn cầu, TTCK phái sinh Việt Nam đang có xu hướng vận động ổn định cùng chiều với thị trường phái sinh thế giới. Trong năm 2020, khi thị trường phái sinh thế giới tăng trưởng 35% so với năm 2019 (đạt 46 tỷ hợp đồng), thì TTCK phái sinh Việt Nam cũng đạt mức tăng trưởng gần 80% (đạt gần 40 triệu hợp đồng). 7 tháng đầu năm 2021, tăng trưởng của TTCK phái sinh trong nước đạt hơn 16%, trong khi đó con số này trên thế giới khoảng 33%.

Với những thành tựu đáng khích lệ, TTCK phái sinh Việt Nam đang ngày càng thể hiện rõ vai trò phòng vệ rủi ro đặc biệt khi thị trường cơ sở biến động mạnh, đồng thời là công cụ đầu tư kiếm lời hữu hiệu dựa trên biến động thị trường cơ sở. Kể từ khi TTCK phái sinh ra đời, những “cú sốc trên TTCK” do các thông tin cơ bản không tích cực gây nên đã giảm đáng kể cả về số lượng và mức độ tác động, đồng thời nhà đầu tư cũng không ồ ạt rút tiền khỏi TTCK như trước đây. TTCK phái sinh đã góp phần giữ chân dòng tiền ở lại TTCK, vì nhà đầu tư có thể kiếm lợi nhuận ngay cả khi thị trường sụt giảm.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, TTCK phái sinh vẫn tồn tại một số hạn chế cần được lưu tâm khắc phục trong thời gian tới.

Một là, cơ cấu sản phẩm trên thị trường chưa thật sự đa dạng để thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Sản phẩm HĐTL trên chỉ số VN30 tuy có thanh khoản tốt nhưng vẫn cần được phát triển thêm với các chỉ số cơ sở khác có tính đại diện và hấp dẫn trên thị trường. Các sản phẩm HĐTL TPCP chưa thật sự dễ tiếp cận với đối tượng đầu tư chính, là các NHTM.

Để khắc phục được hạn chế này, cần rất nhiều trao đổi cởi mở hơn nữa giữa các nhà tạo lập chính sách từ Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cũng như các đơn vị tổ chức thị trường (HNX, SGDCK Tp. Hồ Chí Minh (HOSE), VSD).

Hai là, nhà đầu tư trên TTCK phái sinh cũng chưa đa dạng. Nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn chiếm đa số. Tỷ trọng khối lượng giao dịch (KLGD) của nhà đầu tư cá nhân trong nước mặc dù có giảm dần, từ 98% vào cuối năm 2017 xuống còn 83,81% năm 2020, và trong 7 tháng đầu năm 2021 còn 81,17%, nhưng nhìn chung vẫn ở mức cao. Giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước (bao gồm cả tự doanh) và của nhà ĐTNN đã tăng lên nhưng cũng vẫn chiếm tỷ trọng rất nhỏ, trung bình lần lượt khoảng 17,7% và 1,13% tổng KLGD toàn thị trường. Hiện nay, HNX đang tiếp tục phối hợp với các cơ quan quản lý để nghiên cứu cải thiện các chính sách và tăng cường quảng bá về thị trường... nhằm thúc đẩy đa dạng hóa cơ cấu nhà đầu tư phái sinh.

 

Dư địa phát triển của TTCK phái sinh Việt Nam

Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được trong 4 năm qua, HNX đang tiếp tục nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới như: HĐTL trên chỉ số cổ phiếu khác, HĐTL trên cổ phiếu đơn lẻ (SSF), Hợp đồng quyền chọn trên chỉ số chứng khoán và Hợp đồng quyền chọn trên cổ phiếu đơn lẻ (SSO). Lộ trình cho mỗi sản phẩm sẽ theo sát chủ trương được Chính phủ phê duyệt, gắn với mức độ ổn định của hạ tầng công nghệ cũng như mức độ sẵn sàng của thị trường.

Về hệ thống công nghệ, hệ thống giao dịch bù trừ thanh toán mới thuộc gói thầu với SGDCK Hàn Quốc (KRX) đang được tích cực thử nghiệm và khi hoàn thiện được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm nhiều chức năng giao dịch ưu việt cho thị trường phái sinh, đảm bảo định hướng phát triển dài hạn của thị trường.

Cuối cùng, việc tiếp tục phát huy hiệu quả trong công tác giám sát trên TTCK phái sinh cũng như giám sát liên thị trường, đảm bảo thị trường vận hành thông suốt, hiệu quả, và an toàn.

 

Các bài viết khác: