Skip to content
ssc.gov.vn
Phỏng vấn - Trao đổi
Ngành Chứng khoán không ngừng đổi mới, hoàn thiện phương thức thanh tra, giám sát
1
15/01/2021

Năm 2020, thị trường chứng khoán (TTCK) thế giới nói chung và TTCK Việt Nam nói riêng phải đối mặt với nhiều thách thức do đại dịch COVID -19, điều này ít nhiều ảnh hưởng tới hoạt động thanh tra, giám sát của ngành Chứng khoán. Tuy nhiên, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã có những kế hoạch, biện pháp chỉ đạo, điều hành công tác thanh, kiểm tra, xử lý vi phạm trên TTCK phù hợp với thời điểm đại dịch nhưng vẫn đảm bảo thị trường hoạt động an toàn, ổn định, minh bạch. Trước thềm năm mới, Tạp chí Chứng khoán đã cùng Phó Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương nhìn lại quá trình thanh, kiểm tra năm 2020 và phương hướng, hoạt động trong thời gian tới.

Thưa Phó Chủ tịch, xin Phó Chủ tịch cho biết một số đánh giá khái quát về hoạt động thanh tra, giám sát trên TTCK Việt Nam thời gian qua?

Năm 2020, thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do dịch COVID -19, TTCK và các doanh nghiệp tham gia thị trường cũng chịu ảnh hưởng nhất định. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, đến cuối năm 2020, kinh tế vẫn duy trì được đà tăng trưởng dương. Với sự phát triển tích cực của nền kinh tế, sự chỉ đạo, điều hành đúng đắn, kịp thời của Chính phủ, Bộ Tài chính, sự quyết liệt trong điều hành của UBCKNN, TTCK đã có sự phục hồi, tăng trưởng mạnh mẽ vào cuối năm.

Dịch COVID -19 đã ảnh hưởng đến việc triển khai các đoàn thanh, kiểm tra, ảnh hưởng đến việc tổ chức làm việc trực tiếp giữa cơ quan quản lý với các tổ chức, cá nhân. Trong tình hình thực hiện các biện pháp phòng ngừa dịch, đồng thời thực hiện tinh thần chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về hoạt động thanh, kiểm tra doanh nghiệp, UBCKNN đã báo cáo Bộ Tài chính về việc điều chỉnh kế hoạch thanh, kiểm tra năm 2020 theo hướng giãn, giảm các đoàn thanh, kiểm tra định kỳ, chuyển một số đoàn sang kế hoạch năm 2021, lùi thời hạn triển khai đoàn, bắt đầu từ quý III/2020. Mặc dù điều chỉnh giảm số lượng đoàn triển khai định kỳ nhưng UBCKNN đã đẩy mạnh công tác giám sát thường xuyên việc tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân, phối hợp chặt chẽ với hai Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK), các cơ quan quản lý liên quan; đưa ra nhiều biện pháp chỉ đạo, điều hành, triển khai công tác thanh tra, xử lý vi phạm trên TTCK đảm bảo thị trường hoạt động an toàn, ổn định, minh bạch.

Về xây dựng khung pháp lý, UBCKNN đã tiến hành xây dựng hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành và triển khai Luật Chứng khoán 2019 để trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính ban hành như Nghị định số 155/2020/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Chứng khoán 2019; Nghị định số 158/2020/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và TTCK phái sinh; Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg ngày 23/12/2020 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập, tổ chức và hoạt động của SGDCK Việt Nam; Thông tư số 96/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 của Bộ Tài chính hướng dẫn công bố thông tin trên TTCK; Thông tư số 95/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn giám sát giao dịch chứng khoán trên TTCK; Thông tư số 97/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn hoạt động của Văn phòng đại diện, chi nhánh công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam; Thông tư số 98/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 của Bộ Tài chính hướng dẫn hoạt động và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán; Thông tư số 99/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 của Bộ Tài chính hướng dẫn hoạt động của công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán… Các văn bản mới tạo cơ sở pháp lý điều chỉnh các hoạt động chứng khoán và TTCK giúp thị trường vận hành đồng bộ, ổn định, hiệu quả.

Cùng với việc ban hành các văn bản quy định về hoạt động chứng khoán và TTCK, UBCKNN cũng xây dựng văn bản, cơ chế để đảm bảo thực thi các văn bản pháp luật chứng khoán mới, đồng thời thực thi các quy định về thanh tra, xử lý vi phạm tại Luật Chứng khoán 2019. UBCKNN đã xây dựng, trình Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành Nghị định số 156/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK; quy định 01 Chương tại Nghị định số 155/2020/NĐ-CP quy định về các biện pháp đảm bảo an ninh, an toàn TTCK; trình Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 117/2020/TT-BTC quy định phương pháp tính khoản thu trái pháp luật, số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm pháp luật về chứng khoán và TTCK; đề xuất Bộ Tài chính kiến nghị với Bộ Thông tin và Truyền thông xây dựng quy định pháp luật viễn thông để tạo cơ chế thực thi thẩm quyền thu thập thông tin cuộc gọi điện thoại tại Luật Chứng khoán 2019 phục vụ thanh, kiểm tra, xử lý các hành vi bị nghiêm cấm trên TTCK.

UBCKNN đã triển khai tổng cộng 25 đoàn thanh, kiểm tra, hoàn thành kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2020 đối với các đoàn định kỳ cũng như triển khai một số đoàn kiểm tra đột xuất giao dịch có dấu hiệu bất thường, công ty đại chúng (CTĐC); xử phạt 386 tổ chức, cá nhân với tổng số tiền phạt và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp là 22,6 tỷ đồng; phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng trong xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm, tội phạm (trong năm 2020, có 02 vụ án thao túng TTCK có sự phối hợp của UBCKNN với cơ quan điều tra, tố tụng đã được xét xử, kết án là vụ án Công ty Cổ phần (CTCP) Công nghiệp và Khoáng sản Bình Thuận - KSA và vụ án CTCP Tư vấn thiết kế và phát triển đô thị - CDO). Mặc dù số lượng đoàn thanh, kiểm tra định kỳ giảm so với năm 2019 nhưng trên cơ sở tăng cường giám sát thường xuyên, phối hợp với hai SGDCK, cơ quan hữu quan, UBCKNN đã xử lý nghiêm minh các vi phạm phát hiện, qua đó tạo tính răn đe, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm tuân thủ pháp luật, kỷ cương kỷ luật thị trường và hiệu quả quản lý nhà nước đối với TTCK.

 

Trong bối cảnh Luật Chứng khoán 2019 và các văn bản hướng dẫn Luật đã được ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/1/2021, việc đảm bảo thực thi các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động của TTCK sẽ được thực hiện như thế nào, thưa Phó Chủ tịch?

UBCKNN luôn coi trọng công tác xây dựng hệ thống pháp luật chứng khoán nhằm tạo nên khung pháp lý đồng bộ giúp TTCK hoạt động an toàn, ổn định, lành mạnh, minh bạch trong thời gian tới, thể hiện ở các mặt sau:

Thứ nhất, xây dựng Luật Chứng khoán 2019, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn Luật quy định chi tiết, đầy đủ, rõ ràng các hoạt động chứng khoán và TTCK, các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan cũng như tổ chức bộ máy quản lý, giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm trên TTCK. Quá trình xây dựng các văn bản pháp luật chứng khoán có sự tham gia, tiếp thu ý kiến từ các cơ quan Bộ, ngành, địa phương, các tổ chức, cá nhân, thành viên thị trường, nhà đầu tư, qua đó giúp hoàn thiện quy định pháp luật, đảm bảo công khai minh bạch trong xây dựng văn bản pháp lý, bảo đảm quyền và lợi ích của đối tượng chịu sự tác động, của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Thứ hai, tập trung xây dựng và trình Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành Nghị định số 156/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK có hiệu lực ngay từ ngày 01/1/2021 để đảm bảo thực thi Luật Chứng khoán 2019 và các văn bản hướng dẫn Luật khi có hiệu lực thi hành. Nghị định số 156/2020/NĐ-CP bao quát và đảm bảo thực thi Luật Chứng khoán 2019, các Nghị định, Thông tư đã ban hành hướng dẫn thi hành Luật Chứng khoán 2019 qua việc quy định đầy đủ các hành vi vi phạm quy định về nghĩa vụ, trách nhiệm phải tuân thủ của tổ chức, cá nhân tham gia TTCK, các chế tài xử phạt với mức phạt cao, đồng thời quy định hình thức xử phạt bổ sung mang tính răn đe đối với các hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên TTCK.

Đối với các hành vi bị nghiêm cấm quy định tại Điều 12 Luật Chứng khoán 2019, Nghị định số 156/2020/NĐ-CP quy định phạt tiền tối đa đến 10 lần khoản thu trái pháp luật đối với tổ chức và 05 lần khoản thu trái pháp luật đối với cá nhân có hành vi giao dịch nội bộ và thao túng TTCK nhưng không thấp hơn 03 tỷ đồng đối với tổ chức và 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, buộc nộp lại khoản thu trái pháp luật do thực hiện vi phạm; phạt tiền với mức phạt rất cao đối với các hành vi khác như phạt từ 2,5 - 3 tỷ đồng đối với hành vi làm giả giấy tờ, xác nhận trên giấy tờ giả mạo trong hồ sơ đăng ký chào bán ra công chúng, đăng ký niêm yết, đăng ký giao dịch (ĐKGD) chứng khoán, hành vi tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán trái với quy định pháp luật... Các tổ chức kinh doanh chứng khoán thực hiện hành vi bị nghiêm cấm còn có thể bị đình chỉ hoạt động chứng khoán, dịch vụ chứng khoán có thời hạn; người hành nghề bị tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn; tổ chức phát hành giả mạo giấy tờ bị buộc thu hồi chứng khoán phát hành, hoàn trả tiền cho nhà đầu tư; tổ chức niêm yết/ĐKGD/đăng ký đại chúng giả mạo giấy tờ bị tịch thu giấy tờ giả mạo, dừng đăng ký CTĐC.

Các tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi bị nghiêm cấm ngoài bị áp dụng chế tài xử phạt nghiêm khắc theo Nghị định số 156/2020/NĐ-CP còn bị áp dụng biện pháp mạnh mang tính phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm, tái phạm theo Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, theo đó tổ chức, cá nhân bị xử phạt vi phạm hành chính do thực hiện hành vi bị nghiêm cấm sẽ bị cấm thực hiện một hoặc một số hoạt động về chứng khoán và TTCK từ 2 - 3 năm, cấm đảm nhiệm chức vụ tại tổ chức kinh doanh chứng khoán từ 2 - 3 năm; tổ chức, cá nhân bị xử phạt vi phạm hành chính do thực hiện hành vi bị nghiêm cấm mà tái phạm, vi phạm từ 02 lần trở lên hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh chứng khoán quy định tại Bộ luật Hình sự thì bị cấm thực hiện hoạt động chứng khoán và TTCK từ 3 - 5 năm, cấm đảm nhiệm chức vụ tại tổ chức kinh doanh chứng khoán từ 3 - 5 năm; trường hợp đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh về chứng khoán mà còn tiếp tục thực hiện hành vi bị nghiêm cấm sẽ bị cấm thực hiện hoạt động chứng khoán và TTCK vĩnh viễn, cấm đảm nhiệm chức vụ tại tổ chức kinh doanh chứng khoán vĩnh viễn.

Cùng với việc ban hành khung pháp lý đầy đủ, rõ ràng tạo thuận lợi cho hoạt động chứng khoán và TTCK, việc xây dựng và ban hành các quy định đảm bảo thực thi pháp luật, xử lý phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi bị nghiêm cấm trên TTCK sẽ góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, thúc đẩy thị trường vận hành ổn định, hiệu quả, lành mạnh, minh bạch trong thời gian tới.

 

Xin Phó Chủ tịch cho biết, trong thời gian tới, ngành Chứng khoán sẽ tiếp tục có sự đổi mới như thế nào để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả của hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK?

Hệ thống quản lý ngành Chứng khoán có các thành phần cơ bản: quản lý (bao gồm việc lập quy và cấp phép) hướng tới các mục tiêu phát triển thị trường và giám sát, cưỡng chế thực thi hướng đến đảm bảo trật tự kỷ cương thị trường. Để đảm bảo hiệu quả, chất lượng công tác thanh tra, giám sát đối với TTCK ngày càng phát triển về chiều rộng và chiều sâu đòi hỏi có giải pháp đồng bộ trong quản lý giám sát để hướng tới mục tiêu đảm bảo phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý răn đe vi phạm pháp luật về chứng khoán, cụ thể:

Một là, tiếp tục nâng cao chất lượng quản lý. UBCKNN sẽ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật chứng khoán để đảm bảo điều chỉnh đầy đủ các hoạt động chứng khoán, giúp các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường có đầy đủ tham chiếu làm cơ sở tuân thủ quy định pháp luật; tăng cường phòng ngừa rủi ro, vi phạm thông qua xây dựng các quy định nâng cao chất lượng hàng hóa đầu vào, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Cùng với việc hoàn thiện pháp luật, UBCKNN sẽ tích cực tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật chứng khoán, phối hợp với SGDCK, các cơ quan, đơn vị trong và ngoài ngành để tổ chức các hoạt động hướng dẫn, giải đáp, phổ biến pháp luật chứng khoán, nâng cao hiểu biết pháp luật cho cộng đồng đầu tư, các doanh nghiệp. Về cấp phép, thông qua hoàn thiện quy định pháp luật, UBCKNN sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phối hợp trao đổi thông tin với các cơ quan, tổ chức liên quan trong xem xét, đánh giá đảm bảo hồ sơ, tài liệu chặt chẽ, hợp lệ. Việc nâng cao chất lượng quản lý thông qua hoàn thiện pháp luật, phổ biến pháp luật và cải cách hành chính giúp phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro xảy ra vi phạm do thiếu hiểu biết, hiểu biết không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng quy định pháp luật.

UBCKNN cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất với các cơ quan có thẩm quyền về cơ chế, chính sách, chiến lược dài hạn nhằm phát triển TTCK theo hướng chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng cường quản trị doanh nghiệp và công bố thông tin trên thị trường theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, tạo nên môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, giảm thiểu rủi ro vi phạm ảnh hưởng tới thị trường.

Hai là, kiện toàn năng lực giám sát để có thể kịp thời phát hiện, đánh giá, xác định các rủi ro, vi phạm. UBCKNN tiếp tục đổi mới mô hình hai cấp giám sát, tăng cường giám sát của cơ quan quản lý đối với toàn thị trường, giám sát của SGDCK Việt Nam và công ty con, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam đối với các thành viên, tổ chức, cá nhân tham gia thị trường giao dịch, hoạt động lưu ký, bù trừ và thanh toán. Bên cạnh giám sát hai cấp mang tính toàn diện, triển khai việc giám sát của công ty chứng khoán đối với giao dịch tại công ty chứng khoán và ngăn ngừa xung đột lợi ích, giám sát của ngân hàng giám sát đối với việc quản lý quỹ đại chúng, công ty đầu tư chứng khoán.

Để hỗ trợ giám sát thị trường, UBCKNN sẽ phối hợp với cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh trong giám sát doanh nghiệp tham gia TTCK; phối hợp chặt chẽ với SGDCK, các cơ quan quản lý, cơ quan chức năng khác trong giám sát việc tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân tham gia TTCK, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật; trao đổi phối hợp trong nhận diện, phát hiện và đấu tranh, phòng ngừa các loại vi phạm, tội phạm mới về chứng khoán; phối hợp với cơ quan quản lý TTCK các nước giám sát vi phạm chứng khoán mang tính xuyên biên giới liên quan đến TTCK Việt Nam.

Cùng với giám sát mang tính đối tượng, UBCKNN sẽ triển khai giám sát hệ thống, theo đó phối hợp với SGDCK Việt Nam và công ty con, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam, tổ chức kinh doanh chứng khoán và các tổ chức phụ trợ thường xuyên thực hiện giám sát an ninh, an toàn TTCK để kịp thời phát hiện, xử lý, ngăn chặn rủi ro, vi phạm ảnh hưởng tới sự vận hành ổn định, an toàn của thị trường.

UBCKNN cũng sẽ phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong quản lý, giám sát, trao đổi thông tin để có thể theo dõi, thu thập, phân tích thông tin nhằm giám sát toàn diện hoạt động của thị trường, nhận biết các vấn đề, xu hướng phát sinh trên thị trường để có giải pháp, biện pháp quản lý phù hợp; kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, làm rõ, chứng minh và xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật.

Ba là, nâng cao năng lực thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật trên TTCK. UBCKNN sẽ đề xuất với cơ quan có thẩm quyền về sửa đổi Luật Thanh tra 2010 theo hướng bổ sung quy định về mô hình tổ chức thanh tra chuyên ngành Chứng khoán theo Luật Chứng khoán 2019; kiện toàn bộ máy và nâng cao năng lực đội ngũ nhân sự thanh tra chuyên ngành; tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống chế tài xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán thông qua cập nhật các hành vi vi phạm mới, sửa đổi, bổ sung chế tài xử lý, từ đó đảm bảo thanh tra chuyên ngành Chứng khoán có đủ năng lực, vị thế, thẩm quyền, nhân lực để thực thi tốt công tác thanh tra, xử lý, cưỡng chế thực thi pháp luật trên TTCK trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao, phức tạp trong quản lý, giám sát đối với thị trường.

Trong thanh tra và giám sát, UBCKNN sẽ nghiên cứu không ngừng đổi mới, hoàn thiện phương thức thanh tra, giám sát theo hướng kết hợp giữa thanh tra giám sát dựa trên đánh giá mức độ rủi ro theo xu hướng của các cơ quan quản lý trên thế giới với thanh tra giám sát dựa trên đánh giá tuân thủ mang tính phổ biến hiện nay để đảm bảo hiệu quả cao trong điều kiện các nguồn lực hữu hạn.

Các giải pháp mang tính đồng bộ sẽ góp phần giúp TTCK phát triển, vận hành theo đúng định hướng, chính sách của Đảng và Nhà nước, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời gian tới.

 

Xin trân trọng cảm ơn Phó Chủ tịch!

 

Khánh Linh thực hiện

 

Các bài viết khác: