Skip to content
ssc.gov.vn
Thị trường chứng khoán phái sinh
QUỸ ETF - Thực trạng hoạt động tại một số TTCK trên thế giới
10/09/2014

Trong thời gian gần đây, các quỹ hoán đổi danh mục (quỹ ETF - Exchange Traded Fund) liên tục được nhắc tới và thu hút được mối quan tâm của tất cả các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán (TTCK) thế giới. Quỹ ETF đầu tiên trên thế giới được ra mắt công chúng tại Canada vào năm 1989. Vào năm 1993, quỹ ETF đã được chính thức niêm yết lần đầu tiên tại Mỹ. Trải qua hơn 20 năm phát triển, các quỹ ETF đang dần khẳng định được vai trò cũng như tầm quan trọng của mình trong hoạt động đầu tư tài chính toàn cầu. Đây được coi là một công cụ hữu hiệu trong việc thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN), là công cụ giảm thiểu rủi ro và phương thức đầu tư hiệu quả trong việc theo sát thị trường với chi phí thấp nhất. Hiện nay, hoạt động của các quỹ ETF đang diễn ra rất sôi động trên các TTCK toàn cầu. Hàng hóa mà các quỹ ETF hướng đến rất đa dạng, đáp ứng được tất cả các nhu cầu đầu tư phong phú. Bài viết nghiên cứu về thực trạng hoạt động của các quỹ ETF tại một số TTCK thế giới sẽ giúp làm rõ mức độ phát triển của các quỹ ETF hiện nay.

Quỹ hoán đổi danh mục - Exchange Traded Fund (quỹ ETF).

Quỹ ETF về cơ bản được coi là một quỹ tương hỗ dạng đóng hoặc dạng mở, trong đó, toàn bộ số tiền góp của quỹ ETF sẽ được giải ngân vào tất cả cổ phiếu của một chỉ số nào đó ví dụ như S&P500 hay Nikkei225. Quỹ ETF mô phỏng theo các chỉ số, ngành hoặc theo các loại hàng hóa như vàng, dầu mỏ. Quỹ ETF đầu tiên trên thế giới được giới thiệu tại Canada vào năm 1989 có tên là TIP 35 (Toronto Index Participation Fund) mô phỏng theo chỉ số Toronto của Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK) Toronto. Tuy nhiên, cho tới nay, các quỹ ETF lại chủ yếu được giao dịch trên TTCK Mỹ.

Một trong những đặc điểm nổi bật của quỹ ETF là loại hình quỹ này có những đặc tính tối ưu của quỹ mở và quỹ đóng. Không chỉ vậy, quỹ ETF còn đồng thời khắc phục được các hạn chế của quỹ mở và quỹ đóng, thể hiện ở việc nhà đầu tư có thể giao dịch trực tiếp với quỹ và dễ dàng mua bán, chuyển nhượng trên thị trường thứ cấp với những nhà đầu tư khác mà không phải thông qua quỹ. Do đó, các đơn vị quỹ ETF có tính thanh khoản tương đối cao so với các loại chứng khoán khác. Phí quản lý thấp, một lợi thế cạnh tranh lớn của quỹ ETF so với các quỹ đầu tư phổ biến trên TTCK hiện nay, cũng là một ưu điểm thu hút nhà đầu tư đến với loại hình đầu tư mới mẻ này.

Mặc dù mới xuất hiện và phát triển được hơn 20 năm, nhưng các quỹ ETF ngày càng trở nên phổ biến. Các nhà đầu tư trên thế giới đã dần trở nên quen thuộc hơn đối với các quỹ ETF. Tính đến cuối năm 2013, số lượng ETF/ETP (ETP- Exchange Traded Products- các sản phẩm giao dịch hoán đổi) trên toàn cầu đã lên tới 5.042 quỹ với tổng tài sản lên tới 2,3 nghìn tỷ USD, được quản lý bởi 215 công ty quản lý quỹ (CtyQLQ) trên 58 TTCK. Chỉ tính riêng các quỹ ETF, trong năm 2013, đã có 406 quỹ ETF mới đăng ký, nâng tổng số quỹ ETF toàn cầu lên đến 3.581 quỹ. Mỹ là thị trường tiên phong với 142 quỹ ETF mới, theo sát là châu Âu với 132 quỹ, châu Á - Thái Bình Dương là 90 quỹ và các TTCK của các khu vực còn lại có 42 quỹ (xem Bảng 1). Tính đến giữa năm 2014, số lượng quỹ ETF trên toàn cầu đã tăng lên tới con số 5.386 quỹ với tổng tài sản đạt hơn 2,5 nghìn tỷ USD.

Các quỹ ETF của Mỹ thường dẫn dắt thị trường quỹ ETF toàn cầu. Tính tới cuối năm 2013, giá trị tài sản của các quỹ ETF tại Mỹ chiếm hơn 70% tổng giá trị tài sản của các quỹ ETF trên toàn cầu. Trong khi đó, tốc độ tăng trưởng của các quỹ ETF tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đạt mức cao nhất trên thế giới, với lượng tài sản được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng ở mức 20 - 30% mỗi năm. Mặc dù vậy, khu vực này có sự phân hóa mạnh giữa các quốc gia. Nhật Bản là quốc gia được đánh giá tốt nhất về khả năng tạo lập và phát triển các quỹ ETF, trong khi Hồng Kông tiếp tục là trung tâm thu hút vốn ĐTNN lớn nhất khu vực. Hàn Quốc hiện nay đang có một thị trường quỹ ETF phát triển và sản phẩm này ngày càng được phổ biến trong công chúng đầu tư. Không giống với Mỹ hay châu Á, các quỹ ETF ở châu Âu lại có sự giao thoa. Ở một số quốc gia trong khu vực này, mức tăng trưởng của các quỹ ETF được kỳ vọng đạt mức 15-20% mỗi năm. Ngành quỹ ETF ở châu Âu cũng phức tạp giống như thị trường Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực tổ chức. Cách thức hoạt động của các quỹ ETF thông thường tuân theo các tiêu chuẩn bắt buộc nhưng cũng có những quy định chi tiết, cụ thể đặc biệt đối với các nhà đầu tư cá nhân.

Hoạt động của các quỹ ETF trong năm 2013

Năm 2013 có thể coi là một năm phát triển mạnh mẽ của ngành quỹ ETF trên toàn cầu. Tốc độ tăng trưởng tổng tài sản của các quỹ đạt mức 28,2% so với năm 2012 đưa lượng tổng tài sản của các quỹ ETF toàn cầu lên mức hơn 2,2 nghìn tỷ USD trong năm 2013. Trong đó, mức tăng trưởng mạnh nhất thuộc về thị trường Mỹ với 33%, theo sau là khu vực châu Á – Thái Bình Dương chiếm 23,8%, châu Âu – 18,6% và các khu vực còn lại (RoW – Rest of World) là 2,3% với mức tổng tài sản hiện tại tương ứng là 1,6 nghìn tỷ USD; 167,4 tỷ USD; 396 tỷ USD và 75,4 tỷ USD. Mức độ tăng của tổng tài sản được cấu thành bởi mức tăng của dòng tiền và giá của tài sản quỹ. Tùy thuộc vào mỗi khu vực mà mức độ tăng này là khác nhau. Chênh lệch lớn nhất giữa hai yếu tố này là ở khu vực RoW, tiếp theo là châu Âu, Mỹ và châu Á.

Nếu xem xét mức độ tăng trưởng các quỹ ETF theo từng loại tài sản đầu tư vào quỹ thì mức độ tăng trưởng của các quỹ ETF cổ phiếu luôn dẫn đầu ở tất cả các thị trường. Mức tăng cao nhất thuộc về các quỹ ETF cổ phiếu của Mỹ với 41,8% (400 tỷ USD), tiếp theo là châu Âu, châu Á – Thái Bình Dương và RoW lần lượt là 28,6% (20,1 tỷ USD), 25% (14,6 tỷ USD) và 6,1% (3,7 tỷ USD). Tăng trưởng ở mức âm thuộc nhóm các quỹ ETF khác bao gồm quỹ ETF hàng hóa, quỹ ETF tiền tệ, quỹ ETF khác. Điều này được lý giải bởi sự sụt giảm mạnh của một số loại hàng hóa mà các quỹ ETF theo đuổi như giá vàng, kim loại, tiền tệ… trong năm 2013.

Lượng tiền thu được từ hoạt động giao dịch của các quỹ ETF trong năm 2013 tuy có tăng 9,5% so với năm 2012 nhưng vẫn giảm 20% so với năm 2011, đạt mức 15,7 nghìn tỷ USD (năm 2011: 19,6 nghìn tỷ USD; năm 2012: 14,3 nghìn tỷ USD). Trong đó, doanh thu từ các quỹ ETF cổ phiếu tăng 8,3%, quỹ ETF thu nhập cố định tăng 30% và quỹ ETF hàng hóa giảm 21,3%.

Đóng góp vào lượng tiền thu được của các quỹ ETF trong khu vực nhiều nhất phải kể đến các quỹ ETF cổ phiếu. Ở thị trường Mỹ, hoạt động của các quỹ ETF cổ phiếu mang lại số tiền ròng lên tới 135,3 tỷ USD trong năm 2013, theo sau là châu Âu với 19,6 tỷ USD, châu Á – Thái Bình Dương là 14 tỷ USD và RoW là 2,5 tỷ USD.

Ngoài nguồn tiền lớn từ các quỹ ETF cổ phiếu, tại các khu vực như châu Âu, châu Á – Thái Bình Dương hay RoW, lượng tiền mà các quỹ ETF thu nhập cố định mang lại cũng chiếm một tỷ trọng đáng kể. Trong năm 2013, các quỹ ETF trái phiếu chính phủ ở châu Âu đã thu được 7,5 tỷ USD trong khi các quỹ ETF trái phiếu doanh nghiệp cũng đã thu được 3 tỷ USD. Tổng thu nhập từ các quỹ ETF này ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương đạt mức 0,8 tỷ USD và con số này là trên 1 tỷ USD đối với RoW.

Hoạt động của các quỹ ETF ngày càng sôi động, hơn nữa, các quỹ ETF đang ngày càng chứng tỏ hiệu quả của mình thông qua mức độ tăng trưởng tài sản, doanh thu trong một vài năm trở lại đây. Với chiến lược đầu tư thụ động, bám sát các chỉ số giống như các quỹ đầu tư chỉ số đã và đang thực hiện, các quỹ ETF đã “đánh bại” hầu hết các quỹ tương hỗ dạng chủ động trong năm 2013.

Có thể thấy, các quỹ ETF ngày càng phổ biến không chỉ ở các nước tiên tiến mà còn lan rộng ra hầu hết các khu vực có TTCK đã và đang phát triển. Cùng với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập các khu vực, dòng vốn ĐTNN đang len lỏi khắp các quốc gia trên thế giới và một trong những kênh quan trọng để đưa vốn ĐTNN vào các quốc gia chính là thông qua các quỹ ETF.

Được biết đến là các CtyQLQ lâu đời, hiện tại đang quản lý hàng trăm quỹ đầu tư, các CtyQLQ lớn trên thế giới như iShares - BlackRock, Vangruad hay SPDR – State Street GA không chỉ quản lý các quỹ ETF mà còn quản lý các loại quỹ khác như quỹ tương hỗ (Mutal Fund), quỹ hoán đổi rủi ro (Hedge Fund) hay quỹ đầu tư chỉ số (Index Fund). Trong các năm 2012, 2013, các CtyQLQ như BlackRock, Vanguard, State Street GA luôn dẫn đầu về tổng tài sản và doanh thu trong ngành quản lý quỹ.

Các quỹ iShares ETFs của BlackRock

Là một trong số các CtyQLQ ETF lớn nhất thế giới, iShares hiện tại đang quản lý hơn 700 quỹ đã niêm yết trên toàn cầu với số vốn lên tới 914,8 tỷ USD. Trong đó, số lượng quỹ ETF mà công ty đang quản lý lên tới 313 quỹ đầu tư vào các loại tài sản khác nhau. Các quỹ ETF của iShares được xây dựng trên cơ sở bám sát các chỉ số của các nhà cung cấp chỉ số hàng đầu như Barclays Capital, Cohen& Steers, Dow Jones, FTSE, JPMorgan, MSCI, NASDAQ, NYSE, Russell and Standard&Poor’s.

Trong số 313 quỹ ETF của iShares, có tới 238 quỹ ETF cổ phiếu, 71 quỹ ETF đầu tư tài sản có thu nhập cố định còn lại là quỹ ETF đầu tư vào hàng hóa khác. Tỷ suất sinh lời bình quân của các quỹ đạt ở mức cao (gần 8% đối với các quỹ ETF cổ phiếu), đặc biệt, trong số các quỹ ETF cổ phiếu, có những quỹ đạt mức sinh lời lên tới gần 50%. Trong số hơn 200 quỹ ETF cổ phiếu, có tới 8 quỹ có mức sinh lời theo NAV cao hơn 20%. Đây là con số mà bất kỳ một quỹ đầu tư chủ động nào cũng mong muốn.

Đáng chú ý là trong số các quỹ ETF hiện nay mà iShares đang quản lý, có 20 quỹ ETF thuộc nhóm “iShares Core ETFs”, đây là nhóm các quỹ đầu tư được đánh giá là có chất lượng cao, chi phí thấp, và thời gian đầu tư dài hạn, tập trung vào các chỉ số mang tính dẫn dắt và đại diện của TTCK. Nhóm quỹ này thường có giá trị tài sản tương đối lớn so với các quỹ ETF khác, với tổng tài sản của 20 quỹ lên tới gần 130 tỷ USD.

Dựa trên các kinh nghiệm quản lý một số lượng rất lớn các quỹ ETF đầu tư vào nhiều lĩnh vực ở nhiều quốc gia khác nhau, iShares hiện cung cấp cho các nhà đầu tư của mình sản phẩm ETF Investment Strategist, sản phẩm này được kỳ vọng sẽ mang lại cho các nhà đầu tư kiến thức và kinh nghiệm tốt nhất trong quá trình đầu tư vào các quỹ ETF. Theo như báo cáo của CtyQLQ này, tổng tài sản của các quỹ ETF đầu tư theo chiến lược (ETF Invesment Strategist) không ngừng tăng lên trong các năm từ 2008 đến nay và dự kiến có thể đạt mức 120 tỷ USD vào năm 2015. Số lượng quỹ cũng tăng lên tương ứng thể hiện chất lượng quản lý quỹ ETF của iShares, hiện nay, con số này khoảng 65 quỹ và công ty kỳ vọng đạt mức 75 quỹ vào năm 2015.

Các quỹ ETF của Vanguard

Vanguard cũng được nhắc tới là một trong số những CtyQLQ hàng đầu thế giới. Hiện nay, Vanguard đang quản lý hơn 60 quỹ ETF bao phủ hầu hết các thị trường như TTCK Mỹ, các cổ phiếu và trái phiếu quốc tế cũng như các ngành công nghiệp. Cũng theo báo cáo từ Vanguard và Lipper, tính đến cuối năm 2013, tỷ lệ phí trung bình của các quỹ ETF do Vanguard quản lý ở mức 0,14%, thấp hơn nhiều so với mức phí trung bình của ngành quỹ ETF nói chung (0,58%). Đây có thể được coi là một ưu điểm vượt trội của các quỹ ETF do Vanguard quản lý.

Tính tới ngày 18/7/2014, số lượng quỹ ETF do Vanguard quản lý đạt con số 52 quỹ, trong đó quỹ ETF cổ phiếu chiếm số lượng lớn nhất là 17 quỹ, tiếp theo là quỹ ETF trái phiếu, quỹ ETF phân ngành cụ thể, quỹ ETF quốc tế lần lượt là 13, 11 và 11 quỹ. Trong số các loại hình quỹ ETF nêu trên, các quỹ ETF thuộc dạng phân ngành cụ thể (sector-specific) có tỷ suất sinh lời bình quân so với đầu năm đạt mức cao nhất là 9,09%, thấp nhất là 5,96% thuộc về các quỹ ETF quốc tế (International)

Các quỹ SPDR ETFs của State Street GA

SPDR ETFs được đánh giá là một trong những “gia đình quỹ ETF” lớn trên thế giới, với 140 quỹ ETF đầu tư vào một loạt các loại tài sản trong nước và quốc tế, SPDR ETFs được cung cấp bởi Công ty State Street Global Advisors và quỹ ETF đầu tiên được CtyQLQ thành lập và quản lý là SPDR S&P500 ETF - SPY vào năm 1993. Kể từ đó tới nay, SPDR đã tích cực mở rộng hoạt động trong lĩnh vực quản lý quỹ ETF.

Phân nhóm quỹ ETF của SPDR cũng có nhiều điểm tương đồng với các CtyQLQ khác, đứng đầu về số lượng các quỹ ETF là nhóm ETF ngành công nghiệp với 39 quỹ, tiếp sau là các quỹ ETF thu nhập cố định với 35 quỹ, mức sinh lời (NAV) cao nhất là 18,8% và thấp nhất là -6,64%.

  Ngoài các quỹ của iShares, Vanguard hay SPDR, còn rất nhiều các quỹ ETF đã, đang và sẽ hoạt động trong thời gian tới. Sự tăng trưởng cả về số lượng và chất lượng các quỹ ETF trên toàn cầu hiện nay cho thấy tầm quan trọng cũng như vai trò của các quỹ ETF. Với những ưu điểm như chi phí thấp, linh hoạt trong giao dịch, các quỹ ETF đang thu hút các nhà đầu tư trên toàn cầu. Bởi vậy, định hướng để các quỹ ETF phát triển tại Việt Nam có thể coi là một trong những trọng tâm trong thời gian tới để thu hút dòng vốn ĐTNN cũng như tạo ra những loại hàng hóa mới, kênh đầu tư mới cho các nhà đầu tư trong nước.

(nguồn: Tạp chí Chứng khoán)

Các tin khác