Skip to content
ssc.gov.vn
Thị trường chứng khoán phái sinh
Phát triển Quỹ ETF tại Việt Nam - Thêm sản phẩm, tạo cơ hội thu hút đầu tư
10/09/2014

  Ngày 27/12/2012, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 229/2012/TT-BTC hướng dẫn thành lập và quản lý quỹ hoán đổi danh mục (quỹ ETF) có hiệu lực thi hành từ tháng 9/2013, mở đường cho việc thành lập quỹ ETF Việt Nam. Việc phát triển sản phẩm quỹ ETF không chỉ phù hợp với định hướng đã đặt ra tại “Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020” mà còn là một trong những giải pháp tái cấu trúc hàng hóa thị trường, tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư. Trong chuyên đề “Phát triển quỹ ETF tại Việt Nam - Thêm sản phẩm, tạo cơ hội thu hút đầu tư” của số tháng 8/2014, Tạp chí Chứng khoán (UBCKNN) đã có cuộc phỏng vấn - trao đổi với Lãnh đạo các Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK) Tp. HCM (HOSE), SGDCK Hà Nội (HNX) - các đơn vị đang thực hiện chức năng xây dựng, quản lý giao dịch đối với quỹ ETF; Lãnh đạo Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) - đơn vị cung cấp dịch vụ cho sản phẩm chứng chỉ quỹ ETF; Lãnh đạo Công ty Cổ phần Quản lý quỹ Đầu tư Việt Nam (VFM) - đơn vị đầu tiên được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp Giấy chứng nhận chào bán chứng chỉ quỹ ETF VFMVN30 lần đầu ra công chúng (IPO).

  HOSE ĐÃ SẴN SÀNG ĐÓN QUỸ ETF LÊN NIÊM YẾT VÀ GIAO DỊCH

  Ý kiến trao đổi của ông Lê Hải Trà - Phó Tổng Giám đốc HOSE

  Nhằm cung cấp thêm sản phẩm mới cho nhà đầu tư cũng như thực hiện chủ trương của UBCKNN về việc triển khai sản phẩm quỹ ETF, ngay trong những tháng đầu năm 2012, HOSE đã khẩn trương tiến hành nghiên cứu về sản phẩm quỹ ETF, rà soát đánh giá tất cả các hệ thống phục vụ cho việc niêm yết, giao dịch và giám sát chứng chỉ quỹ ETF trên thị trường thứ cấp. HOSE đã trực tiếp đi khảo sát, học tập kinh nghiệm tại một số SGDCK đã phát triển quỹ ETF ở châu Á như SGDCK Nhật Bản và Hồng Kông. Khi Thông tư 229/2012/TT-BTC (Thông tư 229/BTC) hướng dẫn và quản lý quỹ hoán đổi danh mục được ký ban hành vào tháng 12/2012, các công tác chuẩn bị được triển khai gấp rút và có định hướng hơn, tập trung vào 04 nội dung chính:

  Phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư

  Sự hiểu biết của nhà đầu tư về một sản phẩm đóng vai trò quyết định cho sự thành công của sản phẩm đó. Chính vì vậy, mỗi khi triển khai sản phẩm, dịch vụ mới, HOSE luôn chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức đến nhà đầu tư. Với số lượng nhà đầu tư ngày càng gia tăng, công tác tuyên truyền của HOSE được xác định sẽ tập trung vào 02 đối tượng chính là báo chí và công ty chứng khoán (CtyCK). Cụ thể: Tháng 10/2012, HOSE phối hợp với UBCKNN và VSD tổ chức Hội thảo “Triển khai sản phẩm quỹ ETF tại SGDCK Tp. HCM” cho các CtyCK và CtyQLQ; Trong khoảng thời gian từ tháng 12/2012 - 1/2013, HOSE tổ chức 6 buổi phổ biến kiến thức về sản phẩm quỹ ETF cho nhân viên các CtyCK; tháng 3/2013, HOSE phối hợp với Hãng Bloomberg tổ chức Hội thảo “Quỹ ETF và vai trò của nhà tạo lập thị trường” cho các CtyCK và CtyQLQ; Tháng 5/2014, HOSE tổ chức gặp gỡ các nhà báo và phổ biến kiến thức về quỹ ETF tại Tp. HCM; tháng 6/2014, HOSE tổ chức gặp gỡ nhà báo và phổ biến kiến thức về quỹ ETF tại Hà Nội; tháng 6 - 7/2014, HOSE tổ chức 8 buổi phổ biến kiến thức về sản phẩm ETF cho nhân viên các CtyCK và nhà đầu tư.

  Các buổi hội thảo, phổ biến kiến thức về sản phẩm quỹ ETF do HOSE tổ chức đã thu hút sự tham gia đông đảo và nhiều ý kiến thảo luận từ các CtyCK, CtyQLQ, đặc biệt khi sản phẩm quỹ ETF đầu tiên của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam sắp được IPO. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cũng được HOSE thực hiện thông qua những bài viết giới thiệu những kiến thức cơ bản và các vấn đề liên quan đến giao dịch chứng chỉ quỹ ETF đăng trên Báo Đầu tư chứng khoán. HOSE kỳ vọng CtyCK và báo chí sẽ tiếp tục chuyển tải thông tin và kiến thức về quỹ ETF đến các nhà đầu tư và thị trường.

  Xây dựng quy chế

  Để sản phẩm quỹ ETF được giao dịch trên SGDCK, HOSE đã dự thảo, trình UBCKNN chấp thuận và chuẩn bị ban hành các quy chế liên quan đến niêm yết, công bố thông tin (CBTT), giao dịch sản phẩm quỹ ETF và quy chế tạo lập thị trường. So với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đóng, quy định trong các Quy chế ETF có một số điểm nổi bật sau:

  - Về niêm yết: Thời gian xem xét chấp thuận niêm yết chứng chỉ quỹ ETF rút ngắn còn 10 ngày so với 30 ngày đối với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đóng do quỹ ETF hoàn thành việc chào bán sẽ lên niêm yết trong vòng 30 ngày. Tiêu chuẩn niêm yết chứng chỉ quỹ ETF tương tự như điều kiện chào bán chứng chỉ quỹ ETF, tuy nhiên, HOSE quy định thêm điều kiện về việc tối thiểu 01 thành viên lập quỹ (AP) là thành viên giao dịch của HOSE để tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư trong giao dịch hoán đổi. Khi quỹ ETF thực hiện các hoạt động giao dịch hoán đổi, CtyQLQ không phải làm các thủ tục để niêm yết bổ sung hay hủy một phần khối lượng chứng chỉ quỹ ETF được giao dịch hoán đổi.

  - Về công bố thông tin: Nhìn chung, quy chế CBTT của quỹ ETF triển khai theo quy định trong Thông tư 229/BTC và Thông tư 52/TT-BTC hướng dẫn CBTT trên TTCK. Quỹ ETF là sản phẩm có tính minh bạch cao. So với quỹ đóng, quỹ ETF có nghĩa vụ CBTT 15 giây một lần giá trị tài sản ròng tham chiếu (iNAV); CBTT hàng ngày về danh mục chứng khoán cơ cấu, giá trị tài sản ròng, số lượng chứng chỉ quỹ ETF phát hành thêm hay mua lại; hàng tuần phải công bố thay đổi giá trị tài sản ròng (NAV) và mức sai lệch so với chỉ số tham chiếu (Tracking error). Các nghĩa vụ CBTT khác tương tự như đối với quỹ đóng.

  - Về giao dịch: cách thức và phương thức giao dịch ETF trên thị trường thứ cấp giống cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đóng. Theo quy định tại Thông tư 229/BTC, chứng chỉ quỹ ETF không giới hạn tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN). Trong trường hợp nhà đầu tư yêu cầu hoàn trả chứng chỉ quỹ ETF cho CtyQLQ để nhận lại danh mục chứng khoán cơ cấu, nếu việc nhận lại chứng khoán cơ cấu dẫn đến tỷ lệ sở hữu chứng khoán cơ cấu vượt quá hạn mức tối đa theo quy định của pháp luật thì CtyQLQ sẽ bán phần vượt đó và thanh toán tiền cho nhà đầu tư.

  - Tổ chức tạo lập thị trường: là các AP được CtyQLQ ký hợp đồng làm tổ chức tạo lập thị trường với nghĩa vụ cung cấp thanh khoản khi quỹ ETF thiếu thanh khoản. Quy định hiện hành chưa bắt buộc một quỹ ETF được niêm yết và giao dịch trên thị trường thứ cấp phải có tổ chức tạo lập thị trường. Các trường hợp thiếu thanh khoản được quy định khi không có bên mua hoặc không có bên bán, hoặc không có cả bên mua và bên bán, hoặc khi có giá chào mua, chào bán nhưng chênh lệch lớn hơn mức do SGDCK quy định.

  Chỉnh sửa và xây dựng hệ thống

  Hệ thống giao dịch hiện tại của HOSE đã được chỉnh sửa để bổ sung thêm việc giao dịch sản phẩm quỹ ETF. Hệ thống chỉnh sửa nâng cấp đã được thử nghiệm với tất cả các CtyCK thành viên trong 03 đợt: tháng 8 - 9/2013, tháng 10/2013, tháng 3/2014 và từ ngày 31/3/2014, hệ thống đã sẵn sàng cho sản phẩm quỹ ETF giao dịch trên thị trường. Bên cạnh đó, các hệ thống phụ trợ như giám sát, CBTT, trang tin điện tử (website) cũng được nâng cấp và chỉnh sửa tương ứng. Trong điều kiện sản phẩm quỹ ETF còn khá mới mẻ, nguồn lực của CtyQLQ còn hạn chế, HOSE xây dựng thêm 02 phần mềm tính toán giá trị iNAV (iNAV là giá trị tài sản ròng tham chiếu được tính toán 15 giây một lần trong suốt thời gian giao dịch căn cứ theo danh mục đầu tư của Quỹ, bao gồm cả tiền các khoản tương đương tiền và các danh mục chứng khoán đầu tư của quỹ); và phần mềm iINDEX (iINDEX là chỉ số tham chiếu của quỹ được chia theo tỷ lệ để có sự so sánh trực quan với giá trị một chứng chỉ quỹ. iINDEX được tính toán real-time (theo thời gian thực) trong suốt thời gian giao dịch tương tự như chỉ số tham chiếu để cung cấp theo hợp đồng cho CtyQLQ.

  Công tác tạo hàng

  Ngay sau khi Thông tư 229/BTC được ký ban hành, HOSE đã phối hợp với một số CtyQLQ và CtyCK tiềm năng để nghiên cứu và xúc tiến các công tác chuẩn bị cho sản phẩm quỹ ETF đầu tiên ra mắt thị trường. Các công tác đã được phối hợp bao gồm việc góp ý các quy chế của HOSE, góp ý các quy trình vận hành của quỹ, xây dựng cơ chế phối hợp giữa CtyQLQ với các đối tác liên quan…

  Vào ngày 04/07/2014, Công ty Quản lý Quỹ Việt Nam (VFM) đã được UBCKNN cấp giấy chứng nhận chào bán chứng chỉ quỹ ETF đầu tiên VFMVN30. Sau giai đoạn IPO, dự kiến cuối tháng 09/2014 Quỹ ETF VFMVN30 sẽ chính thức niêm yết và giao dịch trên HOSE. HOSE đang rất sẵn sàng và háo hức chờ đợi chứng chỉ quỹ ETF đầu tiên tại Việt Nam niêm yết trên Sở. Sau VFMVN30, HOSE tiếp tục xây dựng các chỉ số mới để đa dạng các chỉ số tham chiếu cho các quỹ đầu tư, tiếp tục hợp tác với các quỹ đầu tư có nhu cầu thành lập quỹ ETF để sớm có thêm nhiều sản phẩm ETF cho nhà đầu tư.

  HNX ĐÃ CHUẨN BỊ ĐẦY ĐỦ CÁC ĐIỀU KIỆN CHO GIAO DỊCH CHỨNG CHỈ QUỸ ETF

  Ý kiến trao đổi của ông Nguyễn Anh Phong

  – Phó Tổng Giám đốc HNX

  Nằm trong định hướng phát triển ngành chứng khoán đến năm 2020 nói chung và chiến lược phát triển của HNX nói riêng, thời gian qua, HNX đã nỗ lực nghiên cứu về sản phẩm quỹ ETF, học hỏi kinh nghiệm triển khai của các nước trên thế giới, đồng thời đánh giá lại hiện trạng hệ thống cơ sở hạ tầng của HNX và chuẩn bị các điều kiện để sẵn sàng đưa sản phẩm quỹ ETF vào niêm yết, giao dịch tại Sở. Về cơ bản, công tác chuẩn bị đã được hoàn tất, cụ thể như sau:

  Về hệ thống công nghệ

  Chứng chỉ quỹ ETF dự kiến sẽ được giao dịch ngay trên hệ thống CoreI5, là hệ thống giao dịch chứng khoán niêm yết nâng cấp đã được HNX đưa vào vận hành chính thức từ tháng 7/2013 với năng lực xử lý vượt trội, tích hợp nhiều tính năng hiện đại, cho phép giao dịch các loại sản phẩm tài chính đa dạng, trong đó có sản phẩm quỹ ETF.

  Ngoài ra, HNX đã xây dựng thêm hệ thống hỗ trợ các CtyQLQ tính toán, quản lý các thông tin giá trị tài sản ròng (NAV), giá trị tài sản ròng tham chiếu (iNAV), mức sai lệch so với chỉ số tham chiếu (tracking error)… và cung cấp những thông tin này rộng rãi cho công chúng đầu tư trên mạng internet, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư trong việc tìm kiếm cơ hội trên thị trường.

  Trong 6 tháng đầu năm nay, HNX đã thực hiện kiểm tra trên diện rộng các hệ thống này với VSD, một số CtyQLQ và các CtyCK, qua đó cho thấy, về cơ bản, các hệ thống được đánh giá là hoạt động ổn định, chính xác, đáp ứng tốt các yêu cầu nghiệp vụ. Bên cạnh đó, hệ thống CBTT, hệ thống giám sát cũng đã được HNX nâng cấp, chỉnh sửa để phục vụ cho hoạt động giao dịch quỹ ETF. Đến nay, về mặt cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin (CNTT) cho hoạt động giao dịch quỹ ETF, HNX đã có sự chuẩn bị chu đáo và đảm bảo sự sẵn sàng để đưa các hệ thống vào hoạt động.

  Xây dựng quy chế

  Về quy chế giao dịch quỹ ETF, HNX đã dự thảo Quy chế tổ chức và quản lý giao dịch chứng chỉ quỹ ETF từ cuối năm 2013. Dự thảo đã được lấy ý kiến của VSD và thành viên thị trường vào đầu năm 2014. Được sự chấp thuận của UBCKNN, Sở đã chính thức ban hành Quy chế kèm theo Quyết định số 383/QĐ-SGDHN của Tổng Giám đốc HNX ngày 16/7/2014. So với cổ phiếu niêm yết, quy định về quỹ ETF tại Quy chế này có một số điểm đáng lưu ý sau:

  Niêm yết

  Để phù hợp với đặc tính của chứng chỉ quỹ ETF, HNX đã đơn giản hóa và rút ngắn tối đa điều kiện, hồ sơ và thủ tục đăng ký niêm yết để chứng chỉ quỹ ETF có thể được niêm yết trên Sở trong thời gian ngắn nhất kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký thành lập quỹ. Cụ thể:

  Về điều kiện niêm yết: Điều kiện niêm yết của quỹ ETF tại HNX tương đối đơn giản. Quỹ ETF chỉ cần đáp ứng điều kiện là đã được UBCKNN chấp thuận thành lập, đã đăng ký lưu ký tại VSD, có hồ sơ đăng ký niêm yết hợp lệ và ngoài ra có thêm điều kiện là có tối thiểu 02 thành viên lập quỹ, trong đó có tối thiểu 01 AP là thành viên giao dịch tại HNX.

  Về hồ sơ: Ngoài giấy chứng nhận đăng ký thành lập quỹ do UBCKNN cấp, giấy chứng nhận của VSD về việc chứng chỉ quỹ ETF đã được đăng ký lưu ký thì các tài liệu khác phần lớn là bản sao các tài liệu đã nộp cho UBCKNN.

  Về thủ tục: Thời gian HNX xem xét chấp thuận niêm yết chứng chỉ quỹ ETF kể từ khi nhận được bộ hồ sơ đầy đủ và hợp lệ được rút ngắn hơn rất nhiều so với cổ phiếu là trong vòng 10 ngày, trong khi đối với cổ phiếu là 30 ngày.

  Đối với việc niêm yết bổ sung/hủy niêm yết chứng chỉ quỹ ETF được phát hành/mua lại do hoạt động hoán đổi, CtyQLQ sẽ không phải thực hiện các thủ tục như đối với cổ phiếu, HNX sẽ căn cứ trên số liệu do VSD cung cấp để tự động cập nhật trên hệ thống.

  Tương tự như đối với cổ phiếu niêm yết, để thuận lợi cho nhà đầu tư trong việc đánh giá tình trạng hoạt động của quỹ, HNX sẽ đưa chứng chỉ quỹ ETF vào tình trạng cảnh báo, kiểm soát nếu rơi vào trường hợp phải giải trình, khắc phục cũng như có nguy cơ giải thể quỹ theo quy định tại Thông tư 229/BTC. Chứng chỉ quỹ ETF có thể hủy niêm yết nếu không còn đáp ứng được các điều kiện niêm yết hoặc vi phạm nghiêm trọng các nghĩa vụ theo quy định.

  Giao dịch

  Chứng chỉ quỹ ETF được giao dịch trên hệ thống của HNX theo các quy định tương tự như đối với cổ phiếu niêm yết ban hành tại Quy chế giao dịch chứng khoán niêm yết tại HNX kèm theo Quyết định số 345/QĐ-SGDHN ngày 24/7/2013 của HNX. Riêng đối với giao dịch của nhà ĐTNN, theo quy định tại Thông tư 229/BTC, chứng chỉ quỹ ETF sẽ không bị giới hạn tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà ĐTNN.

  Báo cáo và công bố thông tin

  Về cơ bản, nghĩa vụ CBTT được thực hiện theo các quy định tại Thông tư 52/BTC và Thông tư 229/BTC. Quỹ ETF có tính năng nổi bật so với các sản phẩm khác là tính minh bạch cao, do đó, Quy chế đã quy định một số nghĩa vụ CBTT mang tính đặc thù của quỹ ETF, ví dụ như iNAV phải được công bố 15 giây/lần, các thông tin về danh mục cơ cấu, NAV, số lượng phát hành thêm/mua lại... phải được công bố hàng ngày, chỉ số tham chiếu (tracking error) phải được công bố hàng tuần.

  Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư

  Nối tiếp công tác tuyên truyền mà Sở đã thực hiện từ năm 2012 (tổ chức Hội thảo đầu tiên về ETF ở Việt Nam), đến nay, HNX đã tổ chức các buổi hội thảo, tuyên truyền về quỹ ETF chủ yếu đối với các CtyCK để họ nắm bắt rõ về cơ chế giao dịch của quỹ ETF. Để chuẩn bị cho thị trường quỹ ETF sắp đi vào hoạt động, HNX đã phối hợp với CtyCK Bảo Việt tổ chức hội thảo tuyên truyền cho nhà đầu tư để họ nắm rõ được bản chất sản phẩm mới là chứng chỉ quỹ ETF. Bên cạnh đó, HNX đang xây dựng các tài liệu, tờ rơi giới thiệu về quỹ ETF với nội dung đơn giản, dễ hiểu, để nhà đầu tư hình dung hết được về sản phẩm mới này. Cùng với đó, HNX sẽ tổ chức các buổi nói chuyện, phổ biến kiến thức về ETF tại “Góc nhà đầu tư” của Sở. Nhà đầu tư có nhu cầu muốn tham gia những buổi này có thể theo dõi và đăng ký trên website của Sở.

  Trong thời gian tới, HNX sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đào tạo nhà đầu tư bao gồm tổ chức các chương trình giảng dạy miễn phí cho công chúng tại HNX, phối hợp với cơ quan báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng trung ương và địa phương tuyên truyền nâng cao nhận thức về quỹ ETF cho công chúng dưới nhiều hình thức, phối hợp với các CtyCK, CtyQLQ tổ chức các buổi giới thiệu về sản phẩm ETF và cơ hội đầu tư...

  Công tác tạo hàng

  Do quỹ ETF là một sản phẩm lần đầu tiên được giới thiệu tại thị trường Việt Nam nên công tác tạo hàng cho sản phẩm mới mẻ này phải được thực hiện rất tích cực. Với những ưu điểm nổi bật của sản phẩm quỹ ETF, các CtyQLQ tại Việt Nam ngày càng quan tâm nhiều hơn đến sản phẩm này. Một số CtyQLQ đã có những hoạt động tìm hiểu, trao đổi với HNX trong việc nghiên cứu để triển khai xây dựng quỹ ETF dựa trên các chỉ số hiện có của HNX. Trong thời gian tới, HNX sẽ tiếp tục triển khai thêm những loại chỉ số mới để phục vụ nhu cầu đầu tư ngày càng đa dạng trên thị trường và giúp cho các CtyQLQ có nhiều sự lựa chọn thuận lợi hơn như chỉ số tổng thu nhập (Total Return Index), chỉ số quản trị công ty (Corporate Governance Index)...

  VSD SẴN SÀNG CUNG CẤP DỊCH VỤ CHO CÁC QUỸ ETF TRONG THỜI GIAN TỚI

  Phỏng vấn Ông Dương Ngọc Tuấn

  – Phó Tổng Giám đốc VSD

  Vừa qua, UBCKNN đã cấp phép phát hành cho chứng chỉ quỹ ETF đầu tiên trên thị trường, xin Ông cho biết vai trò của VSD trong việc cung cấp dịch vụ cho sản phẩm chứng chỉ quỹ ETF?

  Theo Thông tư 229/BTC về việc hướng dẫn thành lập và quản lý quỹ ETF, VSD có quyền và trách nhiệm cung cấp dịch vụ cho quỹ ETF trong tất cả các khâu thực hiện, từ hỗ trợ phong tỏa chứng khoán cơ cấu cho đến khi xử lý thanh toán trên thị trường thứ cấp và chuyển nhượng trên thị trường sơ cấp, bao gồm: (1) hướng dẫn việc hoán đổi danh mục chứng khoán cơ cấu lấy các lô chứng chỉ quỹ ETF và ngược lại; (2) thực hiện chuyển nhượng ngoài hệ thống giao dịch của SGDCK khi hoán đổi chứng khoán cơ cấu lấy lô chứng chỉ quỹ ETF và ngược lại; (3) hướng dẫn việc đăng ký, lưu ký, phân bổ chứng chỉ quỹ ETF; (4) xây dựng cơ chế phối hợp hoạt động, cung cấp thông tin cho SGDCK về các hoạt động phát hành thêm, mua lại chứng chỉ quỹ ETF; (5) giám sát hoạt động vay, cho vay chứng khoán cơ cấu, chứng chỉ ETF của thành viên lập quỹ trên hệ thống.

Ngoài các chức năng chính nêu trên, theo Thông tư 229/BTC, VSD còn được cung cấp các dịch vụ sau cho quỹ ETF: (i) dịch vụ quản trị quỹ đầu tư, (ii) dịch vụ đại lý chuyển nhượng và (iii) dịch vụ quan hệ khách hàng.

  Do quỹ ETF là sản phẩm rất mới, vì vậy xin Ông cho biết những khác biệt chính về cung cấp dịch vụ của VSD cho chứng chỉ quỹ ETF so với các hàng hóa thông thường là cổ phiếu?

  Quỹ ETF là một sản phẩm đặc biệt, ngoài đặc điểm được niêm yết và giao dịch mua bán trên SGDCK tương tự các loại cổ phiếu hay chứng chỉ quỹ đóng, nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch hoán đổi (phát hành - mua lại) chứng chỉ quỹ ETF trên thị trường sơ cấp với CtyQLQ. Chính vì vậy, các dịch vụ VSD cung cấp cho chứng chỉ quỹ ETF cũng có khá nhiều điểm khác biệt so với các dịch vụ mà VSD đã và đang cung cấp cho các cổ phiếu niêm yết, cụ thể:

  Thứ nhất, về dịch vụ phong tỏa chứng khoán cơ cấu hỗ trợ góp vốn lập quỹ ETF: Do đặc trưng của quỹ ETF là góp vốn bằng chứng khoán cơ cấu, vì vậy ngay ở giai đoạn lập quỹ, ngoài việc đăng ký và ghi nhận sở hữu cho chứng khoán mới phát hành, VSD sẽ cung cấp các dịch vụ phong tỏa - giải tỏa chứng khoán cơ cấu, mở và quản lý tài khoản ETF cho nhà đầu tư và AP. Dựa vào các yêu cầu đặt mua và đề nghị phong tỏa chứng khoán cơ cấu của nhà đầu tư, AP, VSD sẽ kiểm tra và phong tỏa số chứng khoán cơ cấu trên tài khoản của nhà đầu tư, AP tương ứng với số lượng chứng chỉ quỹ ETF đặt mua hợp lệ và thông báo lại kết quả thực hiện cho CtyQLQ. Sau khi quỹ ETF được cấp phép thành lập, VSD sẽ tự động chuyển số chứng khoán cơ cấu đang phong tỏa từ tài khoản của nhà đầu tư, AP sang tài khoản của Quỹ đồng thời phân bổ chứng chỉ quỹ ETF phát hành lần đầu vào tài khoản của nhà đầu tư, AP.

  Thứ hai, dịch vụ cho giao dịch phát hành/mua lại chứng chỉ quỹ ETF: bên cạnh cơ chế giao dịch mua, bán chứng chỉ quỹ ETF như đối với một cổ phiếu niêm yết trên SGDCK, trong suốt thời gian lưu hành chứng chỉ quỹ ETF, nhà đầu tư còn có thể thực hiện mua hoặc bán chứng chỉ quỹ ETF trực tiếp với CtyQLQ tại thị trường sơ cấp thông qua cơ chế giao dịch phát hành - mua lại chứng chỉ quỹ ETF. Khi nhận được yêu cầu giao dịch hoán đổi của nhà đầu tư và AP, VSD sẽ kiểm tra để đảm bảo nhà đầu tư, AP có đủ chứng khoán cơ cấu/chứng chỉ quỹ ETF trên tài khoản hay không sau đó sẽ ghi tăng số chứng chỉ quỹ ETF phát hành thêm vào tài khoản của AP, nhà đầu tư và chuyển khoản số chứng khoán cơ cấu từ nhà đầu tư, AP sang tài khoản của Quỹ ETF đối với lệnh mua và ngược lại đối với lệnh bán.

  Sau khi hoàn tất việc thanh toán cho nhà đầu tư, VSD sẽ cung cấp cho SGDCK thông tin về số lượng chứng chỉ quỹ ETF phát hành thêm hoặc mua lại theo kết quả giao dịch hoán đổi ngay trong ngày thanh toán để SGDCK có căn cứ niêm yết bổ sung/hủy niêm yết một phần chứng chỉ quỹ ETF vào ngày làm việc tiếp theo.

  Thứ ba, dịch vụ cho giao dịch Arbitrage (Arbit): giao dịch Arbit là hoạt động giao dịch dựa trên sự chênh lệch giữa giá thị trường và giá trị tài sản ròng/đơn vị quỹ (NAV) của chứng chỉ ETF. Tùy mức độ và chiều hướng chênh lệch giữa hai loại giá này, AP sẽ thực hiện việc mua, bán chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu trên thị trường thứ cấp, đồng thời thực hiện giao dịch hoán đổi chứng chỉ quỹ ETF trên thị trường sơ cấp để thu về lợi nhuận từ chênh lệch giá.

  Trong giao dịch Arbit, việc đảm bảo các bên tham gia giao dịch là AP có đủ chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu để thanh toán là điều rất quan trọng. Theo quy định, AP chỉ được bán chứng chỉ quỹ ETF (bán chứng khoán cơ cấu trên SGDCK) khi bảo đảm có đủ chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu để giao vào ngày thanh toán trong các trường hợp:

  (i) AP có đủ chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu trên tài khoản chứng khoán giao dịch tại ngày thực hiện giao dịch bán chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu trên SGDCK;

  (ii) AP chưa đủ chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu tại ngày thực hiện giao dịch bán trên SGDCK nhưng đáp ứng được 2 điều kiện sau:

  - Đã có xác nhận với VSD về việc đã thực hiện giao dịch hoán đổi để dùng nguồn chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu được nhận về do hoán đổi bù cho số lượng chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu còn thiếu;

  - Số lượng chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu mà AP được nhận về do thực hiện giao dịch hoán đổi để bù cho số lượng chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu còn thiếu phải về tài khoản của AP trước ngày thanh toán của giao dịch bán chứng chỉ quỹ ETF/chứng khoán cơ cấu trên SGDCK nêu trên ít nhất 01 ngày làm việc.

  Được biết, ngoài việc xây dựng hệ thống phục vụ cho quỹ ETF, VSD cũng đã triển khai đồng thời hệ thống vay và cho vay chứng khoán, xin Ông cho biết công tác chuẩn bị đưa vào vận hành các hệ thống này hiện nay đến đâu?

  Như trên đã nêu, theo Thông tư 229/BTC, VSD có chức năng giám sát hoạt động vay, cho vay chứng khoán cơ cấu, chứng chỉ quỹ ETF của AP trên hệ thống. Trên cơ sở đó, VSD đã xây dựng hệ thống vay và cho vay chứng khoán (SBL) với mục đích trước mắt là: (1) hỗ trợ thanh toán giao dịch chứng khoán trong trường hợp thành viên lưu ký của VSD do sửa lỗi dẫn đến tạm thời thiếu hụt chứng khoán để thanh toán, và (2) hỗ trợ AP có đủ chứng khoán để góp vốn và thực hiện giao dịch chứng chỉ quỹ ETF. Như vậy, cùng với việc ban hành Quy chế hoạt động giao dịch hoán đổi, đăng ký, lưu ký, thanh toán bù trừ, thực hiện quyền đối với chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục và Quy chế tổ chức hoạt động vay và cho vay chứng khoán tại VSD, việc hoàn thành xây dựng hệ thống ETF và hệ thống SBL đã giúp VSD sẵn sàng trong việc cung cấp dịch vụ cho các quỹ ETF trong thời gian tới.

  QUỸ ETF VFMVN30 - KHẲNG ĐỊNH VỊ THẾ VFM - ĐIỂM ĐẾN CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ

  Phỏng vấn ông Trần Thanh Tân

  - Tổng Giám đốc Cty QLQ Đầu tư Việt Nam (VFM)

  Xin Ông cho biết vì sao VFM lại lựa chọn cho ra đời sản phẩm quỹ ETF trong khi Công ty đang sở hữu 4 quỹ mở? Theo Ông, các yếu tố nào quyết định đến sự phát triển của các quỹ ETF?

  Là công ty quản lý quỹ tiên phong trong việc phát triển các sản phẩm đầu tư, VFM tiếp tục chứng minh năng lực đi đầu trong việc tạo ra các sản phẩm đầu tư bằng việc cho ra đời một sản phẩm hoàn toàn mới là quỹ ETF. Quỹ ETF VFMVN30 bổ sung cho rổ sản phẩm hiện có của VFM, giúp khẳng định vị thế là một điểm đến của các nhà đầu tư, bên cạnh các loại hình quỹ vốn đã đa dạng mà VFM đang cung cấp.

  Tất cả các quỹ dạng đóng và mở trong nước đều là các quỹ chủ động, tức là sử dụng các phân tích để lựa chọn đầu tư nhằm đem lại lợi tức cao nhất cho Quỹ, với các mục tiêu khác nhau. Bên cạnh đó, đã xuất hiện nhu cầu lớn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với quỹ ETF, một công cụ giúp các nhà đầu tư nhanh chóng nắm bắt các cơ hội thị trường với các lợi điểm: đa dạng hóa nhờ đầu tư theo chỉ số, chi phí thấp, công cụ nhanh chóng gia nhập thị trường và tính minh bạch cao.

  Sự phát triển chung về quy mô, thanh khoản, pháp lý và mức độ hấp dẫn của thị trường là nền tảng cho sự phát triển các sản phẩm quỹ ETF. Bên cạnh đó, các cơ chế hoạt động cho quỹ ETF cần được chuẩn bị sẵn sàng, ví dụ như thông thoáng các quy định về hạn chế sở hữu, giao dịch ký quỹ và quy định về vay và cho vay chứng chỉ quỹ ETF và danh mục chứng khoán cơ cấu trong giao dịch hoán đổi. Quan trọng hơn nữa là sự hiểu biết của nhà đầu tư và việc quỹ ETF dần trở thành một trong các kênh lựa chọn đầu tư.

  ETF VFMVN30 là quỹ ETF trong nước đầu tiên được UBCKNN cấp giấy chứng nhận đăng ký phát hành ra công chúng (IPO). Vậy, theo Ông, quỹ ETF trong nước có những lợi điểm gì so với các quỹ ETF nước ngoài đang đầu tư vào thị trường Việt Nam?

  Hiện nay đã có một số quỹ ETF lớn đầu tư vào thị trường Việt Nam là Vietnam Market Vector (do Van Eck Global quản lý) và DB X-Tracker (do Deutsche Bank AG quản lý) với tổng quy mô khoảng 18.000 tỷ đồng. Trong khi VFMVN30 mô phỏng VN30 - chỉ số đại diện quan trọng cho thị trường Việt Nam thì quỹ ETF của Van Eck Global chỉ đầu tư khoảng 70% vào các công ty niêm yết ở Việt Nam (30% vào các công ty có doanh thu và lợi nhuận từ Việt Nam nhưng niêm yết ở nước ngoài) và DB X-Tracker mô phỏng chỉ số FTSE Vietnam.

  VFMVN30 dự kiến sẽ phản ánh biến động của thị trường Việt Nam tốt hơn thông qua mô phỏng chỉ số VN30 trong khi các chỉ số của Van Eck và DB có chênh lệch lớn với chỉ số thị trường như VN Index, VN30 và thường thấp hơn hai chỉ số này (underperform) vì những hạn chế nhất định.

  VFMVN30 sẽ không bị hạn chế đầu tư vào các công ty Việt Nam vì đây là quỹ trong nước trong khi hai quỹ ETF nước ngoài bị hạn chế đầu tư theo quy định hiện hành. Thêm vào đó, nhà ĐTNN không bị hạn chế khi đầu tư vào quỹ ETF VFMVN30 như bị hạn chế đối với các cổ phiếu khác trên sàn.

  Hơn nữa, quỹ ETF VFMVN30 được niêm yết và giao dịch ngay trên SGDCK Tp. HCM cùng với các cổ phiếu thành phần trong danh mục. Trong khi đó múi giờ giao dịch của hai quỹ ETF nước ngoài có sự chênh lệch so với múi giờ giao dịch của các cổ phiếu trong danh mục mô phỏng. Việc chứng chỉ quỹ và cổ phiếu danh mục cùng giao dịch trong một mốc thời gian tạo cho nhà đầu tư những thuận lợi khá lớn, nhà đầu tư có thể nhanh chóng giao dịch chứng chỉ quỹ ETF tức thì khi có thông tin từ thị trường cơ sở ảnh hưởng tới giá chứng chỉ quỹ ETF.

  Nhà đầu tư tham gia đầu tư vào các quỹ ETF sẽ có những lợi ích và rủi ro như thế nào, thưa Ông?

  Về lợi ích, đối với nhà đầu tư trong nước, quỹ ETF là kênh đầu tư dạng chỉ số đa dạng hóa với rủi ro thấp hơn việc lựa chọn cổ phiếu, là công cụ gia nhập thị trường với tính linh động cao, chi phí thấp và minh bạch cao. Đối với nhà đầu tư nước ngoài: quỹ ETF mô phỏng thị trường Việt Nam tốt hơn, giải quyết vấn đề hạn chế sở hữu của nước ngoài (thông qua VFMVN30 để sở hữu các cổ phiếu đã hết tỷ lệ mà nhà đầu tư nước ngoài có thể mua) và không bị giới hạn sở hữu như các cổ phiếu trên sàn.

Về rủi ro, đầu tư quỹ ETF VFMVN30 cũng như đầu tư một cổ phiếu trên sàn và nhà đầu tư có thể bị rủi ro như thị trường, thanh khoản… Bên cạnh đó, nhà đầu tư có thêm hai rủi ro đặc thù của quỹ ETF: rủi ro mô phỏng chỉ số (sai số cao) và rủi ro chênh lệch giá so với giá trị tài sản ròng (NAV) (premium/discount).   Do đó, nhà đầu tư cần trang bị thêm kiến thức về quỹ ETF và giao dịch quỹ ETF để nâng cao lợi tức và hạn chế rủi ro.

  VFM đã có những chương trình, hoạt động gì nhằm thu hút các thành viên lập quỹ, cũng như nhà đầu tư quan tâm và tham gia đầu tư qua sản phẩm mới này?

  Quỹ ETF là sản phẩm mới nên việc quảng bá và tập huấn (training) rất quan trọng đối với nhà đầu tư. Sớm ý thức việc này, VFM đã chủ động thực hiện các công tác quảng bá và phổ biến kiến thức thông qua triển khai chương trình đào tạo với HOSE và với các CtyCK.

  Ngoài ra, VFM cũng đang tích cực phối hợp với các đơn vị truyền thông để thực hiện chuỗi chương trình phổ biến kiến thức rộng rãi và liên tục đến nhà đầu tư đại chúng.

  Vì ETF là sản phẩm phối hợp với nhiều đơn vị tham gia nên việc quảng bá và phổ biến kiến thức sẽ được thực hiện phối hợp từ nhiều đơn vị, đặc biệt là các AP.

  Xin Ông cho biết những thuận lợi cũng như khó khăn mà VFM đã gặp phải trong quá trình triển khai sản phẩm mới này? Đồng thời, xin Ông cho biết kế hoạch tiếp theo của VFM sau khi quỹ ETF đầu tiên được niêm yết và giao dịch?

  ETF là một dạng hình quỹ mang đến sự đơn giản và tiện lợi cho nhà đầu tư nhưng cơ chế hoạt động lại là sự vận hành cần sự kết hợp từ nhiều đối tác trong đó gồm CtyQLQ, thành viên lập quỹ, đại lý phân phối, ngân hàng giám sát, trung tâm lưu ký và SGDCK. Vì vậy, VFM đã gặp không ít khó khăn khi vừa đảm bảo tìm kiếm được các đối tác uy tín, vừa tạo sự liên kết được giữa các đối tác và hơn nữa hoàn thành đúng thời gian dự kiến ra đời sản phẩm.

  Quỹ ETF là hình thức đầu tư vô cùng mới mẻ ở Việt Nam đối với cả cơ quan quản lý cũng như với các thành viên thị trường. Vì thế, để hiểu rõ cơ chế vận hành và những quy định liên quan đến quỹ ETF, trong giai đoạn đầu VFM đã gặp một số khó khăn khi tiên phong triển khai sản phẩm quỹ ETF. Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, UBCKNN) cũng như sự ủng hộ cho sản phẩm ETF ra đời từ phía UBCKNN, do đó quá trình hình thành sản phẩm quỹ ETF đã nhanh chóng được hoàn thành. Ngoài ra, hai đơn vị chính là HOSE và VSD luôn song hành với VFM trong việc xây dựng hệ thống giao dịch quỹ ETF và giúp cho Quỹ ETF VFMVN30 có thể sớm hoạt động.

  Từ khi manh nha ý định thành lập quỹ ETF, VFM đã nhận thấy các nhà đầu tư trong và ngoài nước đã có sự quan tâm rất mạnh đối với sản phẩm này. Đó là một động lực to lớn thúc đẩy cho ra đời nhanh chóng sản phẩm quỹ ETF VFMVN30. Bên cạnh đó, trong thời gian tới, VFM sẽ sớm triển khai mở rộng mạng lưới AP và đại lý phân phối.

  Xin trân trọng cảm ơn các lãnh đạo của HOSE, HNX, VSD, VFM đã giúp Tạp chí Chứng khoán hoàn thành chuyên mục này!

Mai Thư - Thu Hương thực hiện.

Các tin khác