Skip to content
ssc.gov.vn
3 năm thị trường chứng khoán phái sinh
Thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam tiềm năng mở rộng
262
15/08/2020

Phát triển thị trường phái sinh là xu thế tất yếu không chỉ đối với thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam mà đó còn là xu thế chung của thế giới. Tại Việt Nam, sau 3 năm khai trương hoạt động (ngày 10/8/2017 - 10/8/2020), TTCK phái sinh tiếp tục ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng khiến nhiều thị trường phái sinh trong khu vực và trên thế giới phải ngạc nhiên. Tạp chí Chứng khoán xin chia sẻ bài phỏng vấn TSKH. Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) về những bước trưởng thành vượt trội của TTCK phái sinh sau 3 năm đi vào hoạt động, cũng như các chính sách phát triển thị trường này trong thời gian tới.

Thưa ông, trên cương vị là người đứng đầu HNX, ông đánh giá như thế nào về những bước trưởng thành của tình hình TTCK phái sinh Việt Nam sau 3 năm đi vào hoạt động?

TTCK phái sinh ra đời và đi vào hoạt động là chủ trương, định hướng đúng, phù hợp với xu thế phát triển của TTCK Việt Nam, góp phần hoàn thiện cơ cấu thị trường của HNX cũng như hoàn thiện cấu trúc hoạt động TTCK theo thông lệ quốc tế. Sau 3 năm hoạt động, TTCK phái sinh có sự tăng trưởng rất tốt, vượt các kỳ vọng đặt ra. Thị trường ngày càng thể hiện rõ vai trò là công cụ phòng ngừa rủi ro, góp phần tích cực vào việc ổn định thị trường cơ sở, và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài.

Có thể nói, TTCK phái sinh dù mới ra đời nhưng có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, với tốc độ tăng năm sau cao hơn năm trước, từ mức 10.954 hợp đồng/phiên khi mới khai trương thị trường, sau 3 năm khối lượng giao dịch bình quân đã đạt 173.008 hợp đồng/phiên, tăng 86,5% so với năm 2019 và tăng gấp 15 lần so với năm đầu tiên mở cửa thị trường. Giao dịch trên thị trường diễn ra sôi động, đặc biệt tăng mạnh khi thị trường cơ sở có nhiều biến động. Thanh khoản trên thị trường liên tục thiết lập các kỷ lục mới và kỷ lục mới nhất là 356,033 hợp đồng tại phiên giao dịch ngày 29/7/2020. Đây là con số mà Sở Giao dịch Hợp đồng tương lai Đài Loan (TAIFEX) phải mất 13 năm, Sở Giao dịch chứng khoán phái sinh Thái Lan (TFEX) phải mất 7,5 năm mới đạt được.

TTCK phái sinh đã thể hiện vai trò là công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư trên thị trường cơ sở, “giữ chân” dòng vốn ở lại thị trường những khi thị trường sụt giảm mạnh. Khối lượng hợp đồng mở (open interest – OI) toàn thị trường hiện ổn định ở mức 20.000 hợp đồng. Tuy nhiên, trong các giai đoạn thị trường cơ sở giảm mạnh như trong các tháng 5 - 6/2018, tháng 5 - 6/2019, hoặc các giai đoạn thị trường giảm mạnh do tác động của đại dịch COVID-19 như giai đoạn tháng 3/2020 hay cuối tháng 7, đầu tháng 8/2020, thì giao dịch trên TTCK phái sinh đã tăng mạnh so với các tháng trước đó, đặc biệt OI toàn thị trường có sự gia tăng đột biến so với các tháng trước đó. Có thời điểm, khối lượng OI đã ghi nhận mức kỷ lục, đạt hơn 38 nghìn hợp đồng (gấp 1,8 lần so với cuối năm 2018 và gấp gần 5 lần so với cuối năm 2017). Nhiều nhà đầu tư đã thu được khoản lợi nhuận lớn khi tham gia đầu tư trên thị trường phái sinh, không chỉ khi thị trường tăng mà cả lúc thị trường giảm mạnh. Đây chính là cơ chế phòng ngừa rủi ro. Thiệt hại trên thị trường cơ sở sẽ được bù đắp bằng lợi nhuận trên TTCK phái sinh.

 Sức hút của TTCK phái sinh được thể hiện rõ qua số lượng tài khoản giao dịch được mở. Đến hết tháng 7/2020, đã có 132.274 tài khoản giao dịch phái sinh được mở, tăng 43,3% so với số lượng 92.314 tài khoản vào cuối năm 2019. Cơ cấu nhà đầu tư đang dịch chuyển theo hướng tăng tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước từ 2,21% cuối năm 2017 lên trên 13,47% vào cuối tháng 7/2020.

Hiện nay TTCK phái sinh đang gặp những khó khăn gì cần phải tháo gỡ? HNX sẽ có chính sách gì để phát triển TTCK phái sinh trong thời gian tới, thưa ông?

Tiềm năng phát triển thị trường phái sinh là rất lớn, tuy nhiên cũng còn một số vướng mắc cần tháo gỡ để thị trường phái sinh được khai thông và phát triển mạnh mẽ hơn.

Thứ nhất, là cơ cấu nhà đầu tư. Về nguyên tắc và theo thông lệ, lý thuyết thì có 3 loại nhà đầu tư tham gia TTCK phái sinh: (1) nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro (hedgers); (2) nhà đầu tư đầu cơ rủi ro (speculators) thường giao dịch đối ứng với nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro; và (3) nhà đầu tư chênh lệch giá (kiếm lợi trên sự chênh lệch giữa giá phái sinh với giá cơ sở). Hiện nay, TTCK phái sinh dựa trên chỉ số không hạn chế nhà đầu tư nên thanh khoản hơn và do có đủ 3 loại nhà đầu tư nêu trên. Tuy nhiên, hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ (HĐTL TPCP) thì hiện chỉ cho duy nhất nhà đầu tư tổ chức tham gia. Thực tế, đây là nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro. Sự thiếu vắng hai loại hình nhà đầu tư còn lại, chủ yếu là cá nhân, đã khiến cho thị trường HĐTL TPCP hoàn toàn mất thanh khoản.

TTCK phái sinh đã ra đời một thời gian, đã chứng tỏ được tính ưu việt và sự cần thiết. Nhà đầu tư cũng đã làm quen và hiểu được các rủi ro đi kèm. Việc đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư trên TTCK phái sinh dựa trên HĐTL TPCP theo đúng thông lệ quốc tế là cần thiết. HNX đang kiến nghị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) báo cáo Bộ Tài chính cho phép mở rộng đối tượng nhà đầu tư tham gia thị trường này.

Thứ hai, tính đa dạng của sản phẩm. Sau 3 năm, trên TTCK phái sinh có 2 sản phẩm, trong đó chỉ có 1 sản phẩm là thanh khoản, đó là HĐTL chỉ số. Tuy nhiên, do chỉ số cơ sở cho hợp đồng này là VN30 còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là biến động của chỉ số phụ thuộc vào chỉ một số rất nhỏ những mã chứng khoán chủ chốt. Để khắc phục hạn chế này, HNX đã nghiên cứu bộ chỉ số VNX200, bảo đảm cơ cấu chỉ số đủ lớn, giảm thiểu sự phụ thuộc chỉ số vào một số mã nhất định. Đây sẽ là bộ chỉ số đủ tốt cho HĐTL mới. Hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế, ví dụ như HĐTL chỉ số Kospi 200 (Hàn Quốc), Nikkei-225 (Nhật Bản), CSI 300 (Hồng Kông), S&P 500 (Mỹ)... Tuy nhiên, để triển khai được bộ chỉ số này chúng ta phải đợi hạ tầng công nghệ thông tin TTCK mà SGDCK Tp. Hồ Chí Minh (HOSE) đang là chủ đầu tư hoàn thiện. Ngoài ra, HNX cũng đã nghiên cứu và dự kiến báo cáo UBCKNN, báo cáo Bộ Tài chính cho giao dịch HĐTL TPCP 10 năm lợi suất 5%. Ngoài các sản phẩm này, HNX cũng kiến nghị UBCKNN sớm có kế hoạch dự thảo các quy định pháp lý cho các sản phẩm phái sinh khác như HĐTL cổ phiếu, hợp đồng quyền chọn chỉ số, trái phiếu, cổ phiếu.

Bên cạnh việc phát triển TTCK phái sinh, chúng tôi cũng sẽ bắt tay vào nghiên cứu tổ chức, triển khai thị trường phái sinh hàng hóa, mà trước mắt tập trung vào các sản phẩm nông nghiệp thế mạnh của Việt Nam như cà phê, hồ tiêu, hạt điều… và các nguyên vật liệu như gas, khí tự nhiên, dầu…

 

Các bài viết khác: