Skip to content
ssc.gov.vn
Diễn đàn chứng khoán
Định danh khách hàng điện tử - Bước tiến quan trọng về số hóa trong ngành Chứng khoán
262
15/08/2020

Định danh khách hàng điện tử (e-KYC) là gì?

KYC (Know Your Customer) là một quá trình mà các tổ chức tài chính có được thông tin về danh tính và địa chỉ của khách hàng. Từ đó nhận định được khách hàng để cung ứng dịch vụ và nâng cao trải nghiệm, ngoài ra còn tránh được những ý định bất hợp pháp trong kinh doanh.

Đối với KYC truyền thống, kỹ thuật nhận diện nhằm xác thực danh tính khách hàng được quan sát trực quan bởi nhân viên, xác thực chứng minh nhân dân (CMND)/ căn cước công dân (CCCD) dựa trên các đặc điểm bảo mật của CMND/CCCD và so sánh khuôn mặt khách hàng với CMND/CCCD. Phương thức thực hiện KYC truyền thống là gặp mặt trực tiếp, dựa vào khả năng nhận diện của con người. Người nhận diện là nhân viên của công ty và việc thực hiện nhận diện phải tại trụ sở/chi nhánh công ty. Do đó, chất lượng nhận diện không ổn định vì phụ thuộc vào trình độ và ý thức của nhân viên xác thực. Ngoài ra, KYC truyền thống mất nhiều thời gian và chi phí cho khách hàng và công ty chứng khoán (CTCK).

Đối với e-KYC, mục tiêu là nhận diện và đánh giá rủi ro khách hàng sử dụng dịch vụ chứng khoán cho mục đích trái pháp luật. Kỹ thuật sử dụng e-KYC là sử dụng công nghệ Online Video Conference1 để tiếp xúc khách hàng từ xa, sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo AI để tự động bóc tách thông tin trên ảnh chụp CMND, nhận diện đặc điểm bảo mật trên CMND, so sánh khuôn mặt khách hàng với ảnh trên CMND và nhận diện các yếu tố giả mạo. Phương thức thực hiện e-KYC là qua thiết bị của khách hàng như máy tính, điện thoại di động được nhanh chóng và tiết kiệm chi phí.

Như vậy, e-KYC dựa trên phát triển của công nghệ giúp đơn giản hóa các thủ tục, giấy tờ, tạo thuận lợi cho khách hàng. Thay vì định danh khách hàng bằng gặp mặt trực tiếp, qua đối chiếu chứng từ giấy (được gọi là KYC truyền thống), e-KYC thực hiện định danh khách hàng bằng phương thức điện tử không cần gặp mặt trực tiếp nhờ sự hỗ trợ của các công nghệ tiên tiến như kiểm tra, đối chiếu thông tin cá nhân tức thì với cơ sở dữ liệu tập trung về danh tính người dùng, xác thực sinh trắc học (Biometrics Authentication), nhận diện khách hàng nhờ trí tuệ nhân tạo (AI)… giúp các ngân hàng, tổ chức tài chính tiết kiệm được thời gian, tiền bạc và nhân lực cho công tác này, đồng thời giúp khách hàng có trải nghiệm người dùng tốt hơn đối với dịch vụ của các tổ chức tài chính, ngân hàng, chứng khoán...

E-KYC - Xu hướng phát triển tất yếu trong kỷ nguyên số

Định danh số hay định danh điện tử là yêu cầu thiết yếu để xây dựng nền kinh tế số trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Đối với ngành dịch vụ tài chính, với sự phát triển của công nghệ và nhằm mục đích đơn giản hóa quy trình, thủ tục, nâng cao trải nghiệm của khách hàng, e-KYC đã dần được biết đến nhiều hơn và được ứng dụng ở các thị trường chứng khoán (TTCK) trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Anh, Úc, Hàn Quốc và Ấn Độ với một số điều kiện cụ thể được quy định bằng các văn bản pháp lý.

Tại Việt Nam, e-KYC đặc biệt là e-KYC trong lĩnh vực chứng khoán, vẫn còn là một vấn đề tương đối mới mẻ, cần có sự nghiên cứu đầy đủ trước khi đưa vào áp dụng do bên cạnh những cơ hội mà nó có thể mang lại là những thách thức không nhỏ trong việc đảm bảo an toàn, an ninh cho khách hàng (nhà đầu tư), bảo mật thông tin và trên hết là xây dựng khung khổ pháp lý phù hợp.

Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng Việt Nam đang có những nền tảng quan trọng để kinh tế số có thể đột phá trong tương lai, với lượng người dùng Internet là 64 triệu người và xu hướng sử dụng thiết bị di động ở Việt Nam hiện nay rất ấn tượng đạt 95% ở thành phố loại 1 và 93% ở thành phố loại 2; Tỷ lệ người dùng điện thoại thông minh tại thành phố loại 1 là 84%2. Đó là những cơ hội rất lớn cho Việt Nam.

Bên cạnh đó, Chiến lược số hóa cấp nhà nước ra đời tạo tiền đề để Việt Nam đột phá về năng lực cạnh tranh toàn cầu và kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng chính. Theo đó, một số mục tiêu theo Nghị quyết của Bộ Chính trị đến năm 2025 như: Duy trì xếp hạng về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) Top 3 ASEAN; Internet băng thông rộng phủ 100% các xã; Kinh tế số chiếm 20% GDP và năng suất lao động bình quân tăng trên 7%/năm. Ngoài ra, một số chủ trương số hóa TTCK đã được thể hiện trong Quyết định 242/QĐ-TTg3. Trong đó có hỗ trợ phát triển giao dịch trực tuyến (online trading), quản lý danh mục tự động (AI asset management), tư vấn tự động (robot advisory), số hóa các tài sản tài chính trên TTCK áp dụng công nghệ tài chính mới (Fintech). Thêm vào đó, Tại Nghị định số 87/2019/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 116/2013/NĐ-CP hướng dẫn Luật Phòng, chống rửa tiền có điểm sửa đổi liên quan tới việc triển khai e-KYC khi đã cho phép ngân hàng được quyết định gặp mặt hoặc không gặp mặt khách hàng lần đầu khi thực hiện các giao dịch liên quan đến công nghệ mới.

Rõ ràng, e-KYC có ưu thế hơn so với KYC truyền thống do khả năng nhận diện của AI không kém con người. Ngoài ra, tốc độ nhận diện nhanh hơn con người, chất lượng nhận diện ổn định trên hệ thống và việc nhận diện không giới hạn bởi khoảng cách địa lý và độ phủ sóng của các chi nhánh. Bên cạnh đó, việc áp dụng e-KYC còn giúp các CTCK không phải chịu rủi ro từ việc nhân viên thông đồng với khách hàng. Nhờ những ưu điểm vượt trội, e-KYC trở nên nổi bật hơn so với quy trình định danh khách hàng truyền thống. Các tổ chức tài chính - ngân hàng đã tiên phong ứng dụng e-KYC, nhằm đơn giản hóa quy trình xác minh khách hàng, tối ưu nguồn nhân lực và đặt bệ phóng trong chặng đua số hóa.

E-KYC thực sự sẽ giúp các tổ chức tài chính, ngân hàng, chứng khoán thuận tiện hơn rất nhiều trong việc đơn giản hóa thủ tục, nâng cao trải nghiệm khách hàng, nâng cao độ bảo mật, cũng như giúp chuyên viên tư vấn nhận diện được người dùng, hỗ trợ họ bán thêm các sản phẩm, dịch vụ, nhằm phục vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng ngày càng tốt hơn theo hướng One Stop Shopping (khách hàng chỉ truy cập một nơi và đáp ứng mọi nhu cầu giao dịch tài chính của mình). Tại một số nước trên thế giới, e-KYC đang được các CTCK hàng đầu áp dụng để tiếp cận khách hàng.

Ngoài việc giảm thiểu chi phí vận hành như chi phí nhân sự, cơ sở vật chất… khi giảm thiểu các bước thủ công trong quy trình mở tài khoản, e-KYC còn có lợi ích giúp các CTCK kiểm soát tốt hơn vấn đề gian lận, các hành vi giả mạo, thậm chí các công nghệ fintech có thể hỗ trợ nhận biết giấy tờ giả mạo tinh vi mà bằng mắt thường khó phát hiện. Bên cạnh đó, khách hàng là đối tượng được hưởng lợi trực tiếp nhiều nhất do thời gian hoàn tất mở tài khoản sẽ được rút ngắn còn vài phút và có thể thực hiện mọi lúc mọi nơi theo thuận tiện của khách hàng.

 

Khó khăn và thách thức

Hiện nay, tại các công ty quản lý quỹ (CTQLQ) nhà đầu tư vẫn phải mở tài khoản độc lập ở mỗi CTQLQ khi muốn mua chứng chỉ quỹ (CCQ) của CTQLQ đó. Như vậy, trường hợp nhà đầu tư đã mở tài khoản và mua CCQ mở của CTQLQ A rồi, giờ muốn mua thêm CCQ mở của CTQLQ B thì vẫn phải mở tài khoản lại tại CTQLQ B, và cung cấp lại những thông tin cơ bản (KYC) như đã cung cấp cho CTQLQ A. Như vậy là không hiệu quả cho toàn xã hội. Nếu có những tổ chức thực hiện công việc KYC chung cho nhà đầu tư, sau đó, khi nhà đầu tư đến từng CTQLQ, CTQLQ sẽ lấy dữ liệu nhà đầu tư từ hệ thống của tổ chức trung gian đó (e-KYC) thì quá trình mở tài khoản như vậy sẽ thuận tiện, nhanh chóng, và hiệu quả hơn.

Ngoài ra, việc ký hợp đồng bằng văn bản với khách hàng khi cung cấp dịch vụ, điều này cũng gây khó khăn và cản trở khi khách hàng ở nước ngoài và không thể đến Việt Nam, đặc biệt khi bị ảnh hưởng của dịch bệnh, thiên tai và những lý do bất khả kháng khác. Do vậy, việc cho phép nhận diện khách hàng qua công nghệ xác thực sẽ là bước tiến lớn trong việc đơn giản hóa thủ tục KYC, đặc biệt là với khách hàng nước ngoài không cư trú tại Việt Nam.

Hay như với các CTCK, đã có công ty số hóa gần như hoàn toàn trải nghiệm của khách hàng, tuy nhiên khâu mở tài khoản thì vẫn theo cách truyền thống là gặp trực tiếp và việc này khiến trải nghiệm số của khách hàng bị đứt gãy và làm giảm số lượng tài khoản kích hoạt thành công tại CTCK đó. Do vậy, việc e-KYC hoàn toàn có thể thay thế và thậm chí làm tốt hơn KYC truyền thống bằng cách áp dụng công nghệ hiện đại.

Tuy nhiên, việc áp dụng e-KYC trong lĩnh vực chứng khoán sẽ có một số những vướng mắc nhất định mà trước mắt là về mặt pháp lý. Hành lang pháp lý hiện hành chưa được sửa đổi đang là một trong những rào cản lớn nhất cho việc ứng dụng e-KYC nói chung và dịch vụ chứng khoán, ngân hàng nói riêng khi các quy định hiện hành vẫn đòi hỏi khách hàng phải gặp mặt trực tiếp khi thiết lập quan hệ giao dịch lần đầu.

Để việc định danh khách hàng được đồng bộ và hiệu quả nhất, cần thiết phải xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu quốc gia dân cư để có thể xác thực khách hàng, hỗ trợ cho các giải pháp thanh toán, trong đó có thanh toán di động. Cùng với đó là có chính sách cho phép cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư có thể được chia sẻ, kết nối mở với các ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, bảo hiểm… để hỗ trợ phát triển dịch vụ ngân hàng số, tài chính số, thúc đẩy phổ cập tài chính cho người dân.

Bên cạnh đó, đối với các doanh nghiệp đã quen với KYC truyền thống, sự thay đổi sang mô hình mới sẽ cần một bước chuyển mình mạnh mẽ, đòi hỏi đầu tư cả về nguồn lực và chi phí thực hiện. Tuy nhiên, nếu là doanh nghiệp lớn, quy mô hoạt động rộng khắp trên cả nước với lượng khách hàng đông đảo, thì việc chuyển đổi sang giải pháp định danh trực tuyến sẽ là một sự lựa chọn đúng đắn, có tính bền vững và mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Tuy nhiên, trong thời đại số với nhiều trường hợp rò rỉ thông tin, việc bảo mật tuyệt đối thông tin khách hàng là điều quan trọng nhất đối với mỗi doanh nghiệp. Trước khi tiến hành tích hợp e-KYC vào hệ thống, doanh nghiệp phải đảm bảo bên cung cấp dịch vụ e-KYC có khả năng bảo vệ an toàn thông tin khách hàng.

Một vấn đề nữa khiến doanh nghiệp lo lắng đó là mức độ dễ dàng trong việc tích hợp e-KYC vào quy trình sẵn có. Nhiều mô hình công nghệ khi tích hợp vào quy trình kinh doanh sẽ tốn khá nhiều nguồn lực doanh nghiệp về thời gian, nhân sự… Đặc biệt, khi tích hợp nhiều công nghệ khác nhau, doanh nghiệp cần xem xét phát triển một đội ngũ nhân viên in-house4 để quản lý vận hành nhiều nền tảng công nghệ cùng một lúc. Điều này có thể gây nên sự phức tạp, tốn kém cho doanh nghiệp và áp lực cho nhà quản trị.

Ngoài ra, một khó khăn không thể không nhắc đến là việc bảo trì hệ thống kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Khi khách hàng không thể định danh, quy trình sẽ bị đình trệ, hoạt động kinh doanh trì hoãn theo. Việc sở hữu nền tảng e-KYC không ổn định thậm chí kém hiệu quả hơn so với cách làm thủ công truyền thống.

Như vậy, để triển khai e-KYC hiệu quả, bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, đầu tư công nghệ, hạ tầng kỹ thuật thanh toán từ phía ngành chứng khoán, ngân hàng thì sự phối hợp giữa các Bộ, ngành là cần thiết để đẩy nhanh việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đồng thời, các quy định về biện pháp, hình thức và công nghệ để xác thực định danh khách hàng cần được hướng dẫn chi tiết hơn để thống nhất trong thị trường tài chính, làm cơ sở cho việc chia sẻ dữ liệu khách hàng một cách hiệu quả.

Các bài viết khác: